Baden in Weelde

 

Doe mij maar een Spa …

Spa Health Center, Goa India, Wikipedia

Spa Health Center, Goa India, Wikipedia

Kranten over de hele wereld meldden in 2012 dat de Britse prins Charles en zijn vrouw Camilla hadden ingecheckt in de presidentiële suite van een een luxueuze kliniek voor holistische healing in het Indiase Bangalore. Het was een pikant nieuwtje. Behalve in koninklijke kringen. Daar is, ook letterlijk, in weelde baden al zo oud als de wereld. Nam de Egyptische koningin Cleopatra (69-30 voor Chr.) immers niet regelmatig een bad van ezelinnenmelk om haar huid zacht en soepel te houden?

Charles en Camilla in India, Aksharadham Tempel, 2006. Copyright PPE

Charles en Camilla in India, Aksharadham Tempel, 2006. Copyright PPE

Mochten er in de Oudheid glossy’s zijn geweest, dan hadden die over de kwaliteit van ezelinnenmelk ongetwijfeld kolommen vol geschreven. Om na een paar jaar de loftrompet te  steken over koemelk, buffelmelk of duivenmelk. Totdat vroeg of laat toch weer het woord water zou zijn opgedoken.

Heilig
Bad Ischl, Esplanade, Rudolf von Alt 1840. Wikiepdia

Bad Ischl, Esplanade, Rudolf von Alt 1840. Wikipedia

In het dierenrijk staat water gelijk aan slaap: het is heilig. Schoon water wel te verstaan. En als dat zomaar uit de aarde opborrelt, warm is en ook nog een sporenelement zoals ijzer, blijkt te bevatten, dan moet het wel van de goden komen en op z’n minst een heilzame werking hebben: voor geest en voor lichaam.

Franz-Josepg en Katharina Schratt in Bad Ischl, 1895. National Library of Austria

Franz-Josef en Katharina Schratt op de Esplanade van Bad Ischl (zie ook afbeelding links), 1895. National Library of Austria

Zó zijn in Europa in de negentiende eeuw uiteindelijk de ‘Spa’s’ ontstaan: de ‘badplaatsen’ en ‘Kurorte’ , zoals Marianske Lazne (Marienbad) in Tsjechië, Baden-Baden, Wiesbaden, en Bad Neuenahr in Duitsland, Vichy en Aix-les-Bains in Frankrijk, Bad Ischl in Oostenrijk, waar keizer Franz-Josef vaak kwam, en uiteraard Spa in België.

Hoeveel koningen en koninginnen, prinsen en prinsessen zouden er in de negentiende eeuw niet naar al die oorden zijn gereisd? Heel veel. Want iedereen had wel wat, variërend van open zweren tot een vermoeden van melancholie. ‘Taking the waters’ was overal goed voor. Het hielp natuurlijk ook heel goed, zij het tijdelijk, tegen opgedrongen echtgenoten en/of een verstikkend hofleven. Maar het was vooral fun voor de happy few. En: je zag elkaar nog eens.

Circus
Edward VII in Marienbad,ca 1900. Wikipedia

Edward VII in Marienbad, 1901. The Anglophile

Het vormde ook een mooie afwisseling met Parijs en zijn demi monde dat op andere tijden van het jaar op de agenda stond. Laat 19de eeuwse vorsten hadden wel iets van het reizende circus dat de royaltypers nu is: andere plaatsen, dezelfde gezichten. Hoewel, vele prinsen reisden incognito. Zo stelde koning Edward VII zich consequent voor als de hertog van Lancaster. Niemand die het geloofde, maar ook niemand die dat zei, dus de koning vond zijn vermomming buitengewoon geslaagd.

Le Petit Journal: Wilhelmina tegen het decor van Aix. Archief ES

Le Petit Journal: Wilhelmina tegen het decor van Aix. Archief ES

Edward VII kwam graag in Marienbad (zes keer tijdens zijn regeringsperiode van 1901- 1910), in Homburg (de Elizabethbrunnen) en al die andere Duitse plaatsjes die met Bad beginnen.

Ook de Nederlandse koning Willem III was een vertrouwd gezicht in menig Kurort. Misschien niet zozeer voor de fun, maar wel vanwege het heilzame water reisde zijn dochter prinses Wilhelmina in 1896 naar Aix-les-Bains in Frankrijk. De Franse krant Le Petit Journal schonk daar in een speciale bijlage aandacht aan en beeldde ‘Europa’s jongste koninginnetje’ (haar moeder Emma was nog regentes) af in haar Friese kostuum, maar in het decor van Aix.

Mondain

Bad Ems in Duitsland was in die tijd een van de meest mondaine Kurorten van Europa. Gelegen aan de rivier de Lahn was het van oudsher (begin 13de eeuw) Oranje-territorium. Begin 18de eeuw bouwden de Oranjes in bad Ems een barok Badehaus.

De Pruisische Keizer Wilhelm I ontving op de Promenade in 1870 het ongewenste bericht dat een familielid wel oren had naar de vacante Spaanse troon: de aanleiding voor weer een oorlog tussen Duitsland en Frankrijk. Tsaar Alexander Rusland II en zijn grote liefde Catherine Dolgurukov vonden er hun zoveelste pied á terre.

Bad Ems, 2008, Wikipedia

Bad Ems, 2008. Wikipedia

Later kwam (inmiddels ex-)keizerin Eugénie van Frankrijk er ook graag. Ze was altijd aangedaan als de Kurkapelle (want natürlich was er een Kurkapelle in Ems) muziek speelde van Offenbach, de lievelingscomponist van wijlen haar echtgenoot keizer Napoleon III van Frankrijk. Offenbach was trouwens ook een habitué in Bad Ems.

Volgens oeroud gebruik zochten rijk en beroemd elkaar overal op.  Dus waren de grote juweliers en gevierde couturiers ook snel ter plaatse, zoals nu in het Zwitserse Gstaad, het Griekse Spetses en in Shanghai en Hong Kong.

Het volk

In Oost-Europa is het nemen van geneeskrachtige baden altijd meer van het volk geweest. In het Hotel Gellèrt in Budapest kon je je zelfs in de Koude Oorlog temidden van de klassieke zuilen langs de hotelbaden nog in de tijd van de Donaumonarchie wanen.

Juliana en Bernhard, 1944. GvN

Juliana en Bernhard, 1944. GvN

Mogelijk is de tolerantie ten opzichte van het betere baden de verklaring van het wereldsucces van de Roemeense arts Ana Aslan (1896-1988). Terwijl het dictatoriale presidentsechtpaar Çeauçescu de plantsoenen in de hoofdstad Boekarest liet omploegen om er aardappelen te poten en de hart-longmachines in de ziekenhuizen ieder uur een half uur verplicht moesten stilvallen om electriciteit te sparen, kon Ana Aslan zich wijden aan de verwerkelijking van de oudste wens ter wereld: eeuwige jeugd.

Ana Aslan. Wikipedia

Ana Aslan. Wikipedia

Ze kwam een heel eind. En met de zegen van de Çeauçescu’s heeft in de jaren zestig, zeventig en tachtig ongeveer de hele wereldelite bij Ana de deur platgelopen. Een paar namen uit het gastenboek van haar kliniek in Otopeni in de Karpaten: president Charles de Gaulle van Frankrijk, president John Kennedy van de V.S., President Tito van Joegoslavië, de Oost-Duitse partijleider Ulbricht, de Amerikaanse president Ronald Reagan en zijn vrouw Nancy, de duivelskunstenaar Salvador Dali, Elizabeth Taylor én koningin Juliana en prins Bernhard.

Toeval slechts of geest: maar het zijn vrijwel stuk voor stuk mensen die verhoudingsgewijs  ontzettend oud zijn geworden, vaak ondanks vele sigaretten en veelvuldig proosten.

Wat had Ana haar cliënten te bieden?

Cel-regeneratie.

Ze meende die te kunnen bewerkstelligen via twee preparaten die ze respectievelijk in 1956 en 1962 introduceerde: Gerovital H3 en Aslavital H4. Ana claimde dat de werkzame stoffen ervan lichaamscellen zonder bijverschijnselen nieuw leven inblazen.

Malvern Hills, photo Bob Embleton, Wikipedia

Malvern Hills, photo Bob Embleton, Wikipedia

Uiteraard was ze zelf overtuigd van haar vindingen: ‘Ze zeggen wel eens: “de ouderdom komt met gebreken”, maar dat hoeft helemaal niet. We zijn voorbestemd om veel ouder te worden dan we zelf denken en vooral: in goede gezondheid.’ Ana’s medicatie was onderdeel van een uitgebreid programma van massages, sauna’s en schoonheidsbehandelingen. Koningin Juliana heeft volgens Ana Aslan haar kliniek zo’n 22 keer bezocht. Als dank benoemde Juliana Ana tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

Bath
Mary Queen of Scots, naar Nicholas Hilliard. Wikipedia

Mary Queen of Scots, naar Nicholas Hilliard. Wikipedia

Toch heeft ook Groot-Brittannië een democratische badcultuur die eeuwen teruggaat. Volgens de overlevering waren het Keltische koningen die in de vroege middeleeuwen de hete bronnen in wat nu Bath is, ontdekten. Maar archeologen hebben inmiddels vastgesteld dat de bronnen in Bath al zo’n 8000 jaar voor Christus in gebruik waren.

Prinses Diana (1960-1997). Wikipedia

Prinses Diana (1960-1997). Wikipedia

Andere oude Britse badplaatsen zijn Harrogate in Yorkshire, Great Malvern in Worcestershire (koningin Elizabeth II drinkt nog altijd graag Malvern water) en Cheltenham in Gloucestershire, waar in 1788 koning George III en koningin Charlotte kwamen ‘to take the waters’.

De Schotse koningin Mary Stewart (afbeelding links) mocht, ondanks dat ze al in Britse gevangenschap was, in 1570 gewoon afreizen naar de geneeskrachtige bronnen in Buxton, Derbyshire. Koningin Anne van Groot-Brittannië (1665-1714) die zeventien kinderen kreeg die allemaal jong stierven, had natuurlijk af en toe wel wat te cureren. Zij had een voorkeur voor Tunbridge Wells in het graafschap Kent, net zoals koningin Victoria anderhalve eeuw later.

Catherine, Hertogin van Cambridge, Singapore 2012. Photo Tom Soper, Wikipedia

Catherine, Hertogin van Cambridge, Singapore 2012. Photo Tom Soper. Wikipedia

Darmspoelingen

Het grootste strijdpunt tussen de Britse prinses Diana (foto rechts) en haar schoonfamilie zullen dan ook niet de vele alternatieve therapieën zijn geweest die de prinses uitprobeerde. Beroemd zijn Diana’s  darmspoelingen, waarbij zo’n 60 liter warm, steriel water in de darmen wordt gespoten. Zodoende zouden gif en afvalstoffen wegspoelen en zou voedsel beter worden opgenomen. Diana was er enthousiast over. ‘Die spoelingen maken het bestaan lichter’, zei ze. Journalisten spraken al gauw over The Royal Flush.

Recentelijk zijn er vanuit medische kringen behoorlijke bezwaren tegen de spoelingen gerezen. Ze zouden kramp, diarree, duizeligheid en nierproblemen veroorzaken. Gezond eten, bewegen en een goede nachtrust zouden beter voor een mens zijn.

Alles tot je dienst. Maar wie het geld ervoor heeft, gaat al gauw meer voorkómen dan er ooit valt te genezen. De luxe verjongingsklinieken spinnen er goed garen bij. En de makers van luxe schoonheidsmiddelen.

Catherine, hertogin van Cambridge (foto links) heeft ook op het stuk van persoonlijke zorg geen moeite gehad om zich razendsnel aan te passen aan de gewoonten van haar schoonfamilie. Het geheim van haar perfecte teint schuilt in de gezichtsmaskers van verdund bijengif die ze regelmatig pleegt te nemen. Prijs per kwart liter is ruim 40.000 euro. Maar je doet er natuurlijk heel lang mee.

Courtesey Udaivillas Hotel India.

Courtesy Udaivillas Hotel India.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat er nu ook potjes met bijengifmaskers van 50 ml in de handel zijn voor rond honderd euro.

De verjongingskuur in India van Charles en Camilla sluit dus naadloos aan bij de denktrant binnen de Britse koninklijke familie. Holisme is het sleutelwoord: heel de mens. In India staan onder meer yoga, moddertherapie en hydrotherapie op het programma. En een Zuid-Indiaas organisch dieet, uiteraard niet te verwarren met het Noord-Indiase organische dieet.

 

 

 

Copyright Els Smit

Voor het eerst gepubliceerd in Vorsten nr 4 2013 en een artikel over Ana Aslan voor Het Vrije Volk in 1985 

Klik op de foto’s voor vergroting