Bourbon-Parma diadeem duikt op in filmpje en foto’s uit 1911

 

Verloren, maar ook een beetje gevonden

Keizerlijk huwelijk van prins Karel en prinses Zita. Rechts naast de bruid Maria das Neves met het latere Bourbon-Parma diadeem. Uiterst rechts de Oostenrijkse keizer Frans Josef

Keizerlijk huwelijk van aartshertog Karl en prinses Zita op kasteel Schwarzau am Steinfeld in 1911. Rechts naast de bruid Maria de las Nieves (das Neves) met het latere Bourbon-Parma diadeem. Uiterst rechts de Oostenrijkse keizer Frans Josef. Photo Gogmsite

Bij de research voor een artikel over de juwelen van de familie Bourbon-Parma ontdekte ik op een filmpje uit 1911 het familiediadeem van de Bourbon-Parma’s dat we zo goed kennen als het huwelijksdiadeem van prinses Irene uit 1964. Het wordt gedragen door de Portugese prinses Maria de las Nieves/das Neves (1853-1941).

Zij draagt het juweel, zo blijkt nu, tijdens het huwelijk van de latere keizerin Zita en aartshertog Karl van Oostenrijk op 21 oktober 2011 op kasteel Schwarzau am Steinfeld in Neunkirchen in het oosten van Oostenrijk.

Zita  (1892-1981) was een prinses van Bourbon-Parma. Maria de  las Nieves was een geboren prinses van Portugal en gehuwd met de Spaanse prins Don Alfonso Carlos de Borbón, de Carlistische Spaanse troonpretendent. Maria de las Nieves was een tante van de bruid ( ze was een zusje van Zita’s moeder Maria Antonia van Portugal) en als zodanig was ze prominent bij de prestigieuze keizerlijke bruiloft aanwezig.

Ook keizer Franz Jozef van Oostenrijk gaf acte de présence, omdat de bruidegom zijn vermoedelijke opvolger was.

Weelderig

Prinses Irene draagt het Bourbon-Parma diadeem voor het eerst bij haar huwelijk in Rome, 1964. Archief ES

Prinses Irene draagt het Bourbon-Parma diadeem voor het eerst bij haar huwelijk in Rome, 1964. Archief ES

Alle volwassen dames van importantie droegen bij deze bruiloft weelderige diademen. Dus ook Maria de las Nieves. Mogelijk had ze het diadeem te leen van haar zusje Maria Antonia (de moeder van de bruid) Er wordt algemeen aangenomen dat Maria Antonia bij haar huwelijk in 1882 met prins Robert van Bourbon die tevens hertog van was, voor een aanzienlijk bedrag aan diamanten had gekregen, waaronder diamanten uit het bezit van de hertogin van Angoulême, de dochter van de laatste koning en koningin van Frankrijk (Lodewijk XVI en Marie-Antoinette).

De Weense hofjuwelier Kochert zou deze historisch belangrijke diamanten hebben verwerkt in een juweel dat dus tot ver in de twintigste eeuw het familiediadeem van de Bourbon-Parma’s zou zijn.

Er is echter nog een andere versie van de herkomst van het diadeem. Het zou wél voor Maria de las Nieves gemaakt zijn, namelijk voor háár huwelijk in 1871 met de Spaanse prins Alfonso Carlos die de Britse krant The Times ooit omschreef als ‘op en top een heer, een toonbeeld van distinctie’. En: ‘oprecht, eenvoudig, vriendelijk en diep religieus zonder daarmee te koop te lopen.’

Alfonso Carlos en Maria das Neves ten tijde van hun huwelijk

Alfonso Carlos en Maria das Neves ten tijde van hun huwelijk in 1875

Het huwelijk van Maria de las Nieves en Alfonso Carlos was kinderloos. Toen Alfonso in 1936 overleed, volgde prins Xavier de Bourbon-Parma hem op als leider van de Carlisten. Dit zou de voornaamste reden geweest waarom Maria de las Nieves haar diadeem aan Xavier heeft vermaakt, hoewel hij natuurlijk ook een neefje van haar was. (Hij was de broer van keizerin Zita).

Toch lijkt de eerste versie van de geschiedenis van het diadeem – dat het altijd in het bezit van de familie van Bourbon-Parma is geweest aannemelijker. Van Maria de las Nieves zijn geen foto’s bekend waarop ze een diadeem draagt. Dat zegt niet alles, maar wel veel. Ze kan het dus voor de voorname bruiloft van haar nichtje Zita best van haar zusje Maria Anonia (de moeder van de bruid) geleend kunnen hebben.

(Ex-)Keizerin Zita  in 1964 (tweede van rechts naast de bruidegom) bij het huwelijk van haar neef Carlos Hugo in Rome. Photo archief Balmain

(Ex-)Keizerin Zita in 1964 (tweede van rechts naast de bruidegom) bij het huwelijk van haar neef Carlos Hugo in Rome. Photo archief Balmain

Weerzien na 53 jaar

In 1964 was Zita aanwezig bij het huwelijk van prins Carlos Hugo van Bourbon Parma met de Nederlandse prinses Irene. Carlos Hugo was de zoon van haar broer Xavier. Bij deze gelegenheid droeg Irene dus het diadeem dat Maria das Neves bij Zita’s huwelijk had gedragen, 53 jaar eerder.

Irene met Bourbon-Parma diadeem en (in het  midden) een ornament van robijn en diamanten uit het pauwenstaartdiadeem. Archief ES

Irene met Bourbon-Parma diadeem en (in het midden) een ornament van robijn en diamanten uit het pauwenstaartdiadeem. Archief ES

Irene droeg het diadeem hierna vaak. Soms liet ze er in het midden een applique (een uitneembaar element) van een robijn omgeven door diamanten in monteren (foto linksonder). Het was een ornament uit het pauwenstaartdiadeem: een erfstuk van haar grootmoeder koningin Wilhelmina.

Prinses Annemarie draagt een diadeem uit de Oranjecollectie bij haar huwelijk met Carlos van Bourbon-Parma in 201o. Copyright PPE/Nieboer

Prinses Annemarie draagt een diadeem uit de Oranjecollectie bij haar huwelijk met Carlos van Bourbon-Parma in 2010. Copyright PPE/Nieboer

Enige jaren na de dood van Xavier, het hoofd van het huis van Bourbon-Parma, in 1977   heeft de familie het diadeem, naar verluidt,  in bewaring  gegeven bij een notaris in Parijs. Daar is het juweel, naar wordt gezegd, ontvreemd. Het is een merkwaardig verhaal. Deskundigen schatten in 2005 de waarde van het verdwenen diadeem op ruim drie miljoen euro. De notaris zou tot het betalen van een hoge schadevergoeding zijn veroordeeld.

Tot op heden is het lot van het sieraad onbekend.

Dat is ook de reden waarom de dochters en schoondochters van Irene bij hun huwelijken diademen uit de collectie van het Nederlandse koninklijke familie droegen. Was het allemaal anders gelopen, dan zou zéker Annemarie Gualthérie van Weezel als bruid van het huidige hoofd van het huis Bourbon-Parma (Carlos) het familiediadeem van Bourbon-Parma hebben gedragen.

Prinses Maria Carolina op haar huwelijksdag in 2012 met het lauwerkrandiadeem van de Oranjes. Copyright PPE/Nieboer

Prinses Maria Carolina op haar huwelijksdag in 2012 met het lauwerkransdiadeem van de Oranjes. Copyright PPE/Nieboer

Intrigerend

Het blijft ondertussen natuurlijk intrigerend: wat zou er met de (oudslijpsel) diamanten van de laatste koning van Frankrijk die in het Bourbon-Parmadiadeem waren verwerkt, zijn gebeurd?

Als losse stenen zijn ze als zodanig niet tot nauwelijks herkenbaar. Zonder de historische context, dus uit hun frame, zijn het waarschijnlijk gewoon: hele mooie diamanten en verder niks. Niet dat het de diamanten veel kan schelen. Vóór Lodewijk XVI hadden ze al een, ongetwijfeld, boeiend, maar anoniem leven. Wat dat betreft zijn diamonds óók forever.

Maar ook de herkomst van het diadeem blijft dus in nevelen gehuld. Die puzzel lijkt voorlopig niet opgelost. Maar we hebben er nu wél een beeldig puzzelstukje bij.

Hieronder het filmpje van de bruiloft van aartshertog Karl van Oostenrijk en Zita van Bourbon-Parma. Bruiloftsgast Maria de las Nieves met Het Diadeem duikt op op 2’10”: ze is dan uiterst links in beeld. Vervolgens is ze nog een aantal keren zichtbaar.

Copyright Els Smit, 4 augustus 2014 

Klik op de foto’s voor vergroting