Cosimo trouwt Eleonora

Een prachtig feest en het begin van een gouden tijd

Hertog Cosimo I de Medici, in 1539 een jaar voor zijn huwelijk geschilderd door Jacoppo Carucci. Wikirpdia

Hertog Cosimo I de Medici, in 1539 een jaar voor zijn huwelijk geschilderd door Jacoppo Carucci. Wikipedia

Eleonora van Toledo door Agnolo  Bronzino. Wikipedia

Eleonora van Toledo door Agnolo Bronzino. Wikipedia

Destijds dienden vorstelijke huwelijken vooral om de betrokken families te bevoordelen en om via het nageslacht de dynastieke rijkdommen veilig te stellen. Dat speelde zeker een rol bij de verbintenis tussen Cosimo I de Medici, hertog van Florence en Eleonora di Toledo, de dochter van don Pedro di Toledo, markies van Villafranca, onderkoning van Napels en als afstammeling van de grote koningen van Castilië lid van een van de belangrijkste en oudste Spaanse adellijke families. Maar hier waren tevens twee mensen die elkaar werkelijk mochten.

Er waren tijdgenoten die de égards waarmee Cosimo Eleonora tegemoet trad, als politieke berekening zagen. Cosimo had inderdaad veel te winnen bij dit huwelijk, onder meer de blijvende gunst van de machtige Habsburgse keizer Karel V, onder wie wie Don Pedro (Cosimo’s aanstaande schoonvader dus) een hoge legerfunctie vervulde. Maar de criticasters kregen ongelijk. In de 23 jaar dat het huwelijk duurde, wilde Cosimo van geen andere vrouw weten.

Blijde incomsten

Galei, 16 de euw, wikipedia

Galei, 16 de euw, Wikipedia

Vorsten hebben altijd belang gehad bij zichtbaarheid. Niet te vaak, niet te veel, maar op een niet mis te verstane manier. Herdenkingen en jubilea zijn hiervoor uitgezochte gelegenheden. En huwelijken. Cosimo en Eleonora legden aan de vooravond van hun huwelijk de basis voor hun succes als vorstelijk echtpaar door een perfect geregisseerde reeks van blijde incomsten in de belangrijkste steden van Noord-Italië.

Pisa in 1540, kaart door Jacopo Filippo. Wikipedia

Pisa in 1540, kaart door Jacopo Filippo. Wikipedia

Op 11 juni, ruim twee weken voor de bruiloft, verliet de zeventienjarige bruid haar vaders paleis in Napels, geëscorteerd door haar broer Garcia en een keur van Spaanse edelen. De reis ging aanvankelijk over zee. Zeven galeien vervoerden het hoge gezelschap en een grote hoeveelheid kostbare bagage.

Na zes dagen bereikte het konvooi Livorno. Daarna ging de reis naar Pisa, vanwaar Eleonora samen met Cosimo verder zou reizen naar Florence. Op 23 juni maakte ze een verpletterende entrée in Pisa in een japon van zwart satijn, bezaaid met gouden aigulettes (V-vormige versieringen).

What a dream!

De aankomst van Eelonora bij de Villa Poggio, een van de huizen van de Medici bij Florence. Schilderij van Cainano Stradano. Wikipedia

De aankomst van Eelonora bij de Villa Poggio, een van de huizen van de Medici bij Florence. Schilderij van Cainano Stradano. Wikipedia

De dag erop zagen Cosimo en Eleonora elkaar voor het eerst sinds eind maart toen in Napels het huwelijkscontract was getekend. En, zoals de BBC-verslaggeefster het waarschijnlijk nu zou omschrijven: ‘What a dream she looks, what a dream she looks’. Een ooggetuige destijds had het over ‘een visioen in rood satijn, geborduurd met gouddraad.’ Ook droeg ze ‘een lange halsketting: een cadeau van de bruidegom’.

Eleonora met haar diamanten verlovingsring. Agnolo Bronzino 1543

Eleonora met haar diamanten verlovingsring.
Agnolo Bronzino 1543, Wikipedia

Maar het pièce de résistance was Eleonora’s verlovingsring met een grote diamant.  Het was een fraai cadeau én een teken van welstand (tussen ons gezegd en gezwegen: Cosimo was een beetje nouveau, hij toonde graag zijn nog maar recent verworven rijkdom). Maar deze ring was ook een grote aai onder de bebaarde kin van keizer Karel V.

Diens grootvader Maximiliaan van Habsburg had in 1477 zijn aanstaande, Maria van Bourgondië (afbeelding hier linksonder), een verlovingsring met een diamant gegeven. Dit unieke gebaar was echter behalve een liefdesverklaring een promotie van de diamantindustrie in de stad Brugge, waar het Bourgondische hof was gevestigd. Met succes. De diamanten verlovingsring werd een trend onder welgestelde vorsten.

Maria van Bpourgondië, ca 1540 door Michael Pacher. Wikipedia

Maria van Bourgondië, ca 1540 door Michael Pacher. Wikipedia

En Cosimo hoorde nu dus ook bij de club. Zijn huwelijk was een uitgelezen gelegenheid om dat duidelijk te maken.

Want ook in de zestiende eeuw reisde nieuws snel. Cosimo zou de vele koninklijke vertegenwoordigers bij zijn bruiloft nog heel wat meer meegeven om thuis over te praten.

Het huwelijksfeest dat vier dagen duurde was een aaneenschakeling van banketten, (gemaskerde) bals en toernooien. Er was zelfs een geënsceneerde zeeslag op de rivier de Arno. Kortom het was een soort Brits Diamond Jubilee, maar dan zonder regen.

Kanonschoten en klokken

Het silhouet van Florence is sinds de 16de eeuw niet veel veranderd. Wikipedia

Het silhouet van Florence is sinds de 16de eeuw niet veel veranderd. Wikipedia

En op dè dag, 29 juni 1539, klonken kanonschoten en luidden alle kerken in Florence hun klokken, inclusief een elegante basiliek op een heuvel: de San Miniato al Monte, waar bijna vijf eeuwen later prinses Carolina van Bourbon-Parma met Albert Brenninkmeijer zou trouwen.

De Medicibruiloft was een feest een vorst en een vorstin waardig. Maar politicus als hij was, gaf Cosimo ook de republikeinen onder zijn onderdanen het volle pond. De toneelstukken, de muziek en de beeldhouwwerken verwezen allemaal naar het heersende Renaissance-ideaal: terug naar die legendarische antieke stadstaat: de republiek Rome.

Cosimo, omrings door geleerden en kunstenaars: fresco van Giorgio Vasiar in het Palazzo Vecchio, Florence. Wikipedia

Cosimo, omringd door geleerden en kunstenaars: fresco van Giorgio Vasari in het Palazzo Vecchio, Florence. Wikipedia

Achteraf waren vriend en vijand het erover eens: het was een prachtig feest en dit was werkelijk het begin van een nieuwe gouden tijd.

Populair

Het Uffizipaleis, nu museum, Wikipedia

Het Uffizipaleis, nu museum, Wikipedia

Bij uitzondering werden deze keer de beloften waar gemaakt. Cultuur en wetenschap zouden tot grote bloei komen. Cosimo en Eleonora bleken een voortreffelijke tandem.

Aanvankelijk koesterden de Florentijnen argwaan tegen Eleonora, omdat ze van Spaanse komaf was. Maar gaandeweg werd ze populair. Ze bevorderde de kunsten en, omdat ze vroom was, stichtte ze veel kerken. Maar ook de boeren van de uitgestrekte landbouwgebieden rond de stad waardeerden haar, omdat ze zich oprecht verdiepte in landbouw. En passant deed ze haar core-duty en zetten elf kinderen op de wereld. Maar Cosimo zag haar werkelijk als gelijkwaardige partner. Samen stichtten ze onder meer het Uffizi (museum) en het Pitti Paleis.

Cosimo benoemde Eleonora meermalen tot regentes als hij langdurig bezigheden buiten de stad had.

Betoverende japonnen

Cour (binnenplein) van het Medici Paleis. Wikipedia

Cour (binnenplein) van het Medici Paleis, Wikipedia

Detail japon Eleonora, Wikipedia:

Detail japon Eleonora, Wikipedia

Indrukwekkende schilderijen getuigen van hun macht. Staatsieportretten tonen  Eleonora in betoverende japonnen, van de fijnste stoffen, adembenemend gedecoreerd met juwelen. Er zijn mensen die als ze in Florence zijn van zichzelf naar het Uffizi moeten om de beroemde portretten te zien die Agnolo Bronzino van haar maakte.

En vooral het schilderij (helemaal rechtsbovenaan dit artikel, detail hier rechtsboven) waarop Eleonora een hofjapon draagt van satijn en velours decoupée (dat ontstaat als draden uit het satijn worden getrokken en een bijna fluwelen patroon ontstaat).

 

Eleonora in 1560, door Agnolo Bronzino. Wikipedia

Eleonora in 1560, door Agnolo Bronzino. Wikipedia

De schilderijen zijn nog steeds indrukwekkend. Maar ze geven waarschijnlijk een beetje vertekend beeld van Eleonora. Ze was veel minder statisch en ook frivoler dan de schilderijen suggereren.

Tijdgenoten wisten te vertellen dat ze graag gokte. En voor iedereen zichtbaar was dat ze een bepaalde mate van rusteloosheid bezat. Onvermoeibaar reisde ze de permanent langs de vele huizen die de Medici in en rond Florence bezaten. Al moet gezegd worden dat ze die rusteloosheid met veel vorsten uit die tijd deelde om de simpele reden dat na verloop van enige tijd de paleizen waar vorst en hofhouding vertoefden danig schoongemaakt dienden te worden.

Helse pijnen

De regering van Cosimo en Eleonora betekende een gouden tijd voor Florence. Naar middeleeuwse maatstaven leefden ze eigenlijk samen nog best lang: 23 jaar. En ook gelukkig, naar iedereen toen wist te vertellen. Hoewel Eleonora de laatste jaren van haar leven gekweld door helse pijnen en zienderogen achteruit ging.

Recent onderzoek wijst uit dat ze een groot tekort aan calcium had, waardoor waarschijnlijk haar hele constitutie was aangetast. Uiteindelijk zou ze in 1560 aan malaria – toen nog een frequent voorkomende ziekte in Noord-Italië – bezwijken.

Cosimo was ontroostbaar en zou nooit meer de oude worden.

Maar wat hij niet kon overzien, en wat je ook niet van hem kon verwachten, was dat ze samen een prachtige erfenis hadden opgebouwd. De beeldende kunstenaars, de componisten, de architecten die zij een kans gaven ontroeren met hun werken tot op vandaag de dag.

En: het draaiboek van hun bruiloft in 1539, met alle feesten en partijen en spektakel, zou nog eeuwen de blauwdruk voor koninklijke huwelijken vormen.

Met de bedoeling dat ook al die prinsen en prinsessen nog lang en gelukkig zouden leven.

 

En dit is de muziek waar Eleonor and Cosimo naar luisterden: 

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 3 november 2011   

Klik op de foto’s voor vergroting