De kledingstijl van koningin Beatrix

Een opmerkelijk staaltje teamwork

 

Koningin Beatrix 2005, ensemble van Couture Theresia , hoed van Harry Scheltens

In de loop van de jaren heeft koningin Beatrix via haar kleding een beeld van zichzelf geboetseerd dat in ieders geheugen gegrift staat en waarmee ze ook de geschiedenis in zal gaan. Het is het resultaat van een opmerkelijk staaltje teamwork van koningin, couturier Theresia Vreugdenhil-Werdler (1929-2012) en enkele hoedenontwerpers, onder wie Harry Scheltens (1927-2006), Suzanne Moulijn en Emy Bloemheuvel. Mevrouw Vreugdenhil stopte in 2007 op hoge leeftijd met werken, Harry Scheltens stopte in 2003 en overleed in 2006. De huidige ontwerpers, onder wie Sheila de Vries, bestendigen het sterke, gevestigde beeld.

Op de foto links, uit 2005 draagt koningin Beatrix een ensemble van  groene wollen crêpe  van Couture Theresia in Amsterdam. De  hoed is van Harry Scheltens.

De decennia van samenwerking tussen koningin en mevrouw Vreugdenhil kenmerkten zich door een goede sfeer en een groot wederzijds vertrouwen. En door een hoge graad van perfectionisme. Wat dat betreft waren ze aan elkaar gewaagd.

Mevrouw Vreugdenhil: “Soms hadden we een prachtig ontwerp, een goed patroon en dan kwam toch nog de vraag of het nog net niet iets kon worden veranderd. Ze dacht: ’Mevrouw Theresia lost het wel op.’ Maar je kunt niet klakkeloos in een patroon ingrijpen. Ik heb daar soms slapeloze nachten van gehad. Ik heb haar dat altijd wel verteld. Later, als het probleem was opgelost, vroeg ze steevast: ‘En, hoe heeft u nu geslapen’? Ze hield daar echt rekening mee.”   (Citaat uit: ‘Beatrix zei: Ik zit al, komt u maar naast me zitten’, Vorsten, nr 10, 2007)

 

galajapon, ontwerp Sheila de Vries

Op de foto rechts draagt Beatrix een avondjapon die Sheila (spreek uit Sjijla) de Vries in 2005 voor haar maakte. Materialen: ivoorkleurig brokaat met ingeweven motieven van gouddraad. Destijds zei de ontwerpster hierover: ‘De stof die we gebruikt hebben, is afkomstig van een sari die de koningin op een van haar reizen door Azié heeft gekregen. Vanaf de taille valt de japon open over een onderrok van crêpe de Chine. De halslijn noemen wij jewel line, omdat een collier hier zo mooi tot zijn recht komt.’ Beatrix droeg de japon inderdaad met een collier, maar vond later een parelbroche (erfstuk van koningin Sophie) ook geen bezwaar.

Hoeden

Het plaatje van koningin Beatrix is pas af als er een hoed bij is. Net als alle koninginnen van de twintigste eeuw, of ze nu zelf regeerden of waren getrouwd met een koning, is koningin Beatrix de hoed trouw gebleven, ook toen hij al lang –sinds de jaren zestig – uit het straatbeeld was verdwenen.

 

Ontwerp hoed: Harry Scheltens

Eind jaren vijftig, begin jaren zestig droeg Beatrix net zoals haar zusters, de dopjes en tulbanden die nog een erfenis waren van de jaren vijftig. In de jaren zeventig veroorloofde ze zich af en toe een flaphoed die een verre echo was van de slappe, vilten flower power hoeden. Maar in 1980, na de inhuldiging, werd het ernst. Hoewel, gelukkig maakte hoedenontwerper ( ‘chapellier’, zei hij zelf) Harry Scheltens deel uit van het kleine team dat Beatrix’ garderobe vervaardigde. En Harry had een speelse geest. Naarmate de jaren vorderden, durfde hij steeds verder te gaan met zijn ontwerpen, hiertoe ongetwijfeld gestimuleerd door het enthousiasme van zijn opdrachtgeefster. Halverwege de jaren negentig bereikten zijn gedurfde ontwerpen, op basis van klassieke lijnen, de perfecte vorm. Alles kon, alles mocht en alles stond. In 2003 noopte ziekte hem te stoppen met werken.

 

Brussel 2010, ontwerp hoed: Suzanne Moulijn

Hoedenontwerpster (‘modiste’ is de officiële benaming) Suzanne Moulijn (1941) werkte ook al  jaren voor Beatrix. Na het terugtreden van Harry Scheltens kreeg ze het nog drukker. Ze maakte een aantal opvallende hoeden met veren, maar haar zeer eigen en dus herkenbare stijl kenmerkt zich door een combinatie van strakke lijnen en bolle vormen. Ook Emy Bloemheuvel, Beatrix’ kamenier, is nauw bij de kleding van de koningin betrokken. Op grond van haar functie, maar ook omdat ze van Harry Scheltens les heeft gehad. Zij maakte ondermeer de hoed die Beatrix droeg bij de doop van prinses Catharina-Amalia.

Kapsel

Beatrix draagt niet altijd een hoed. Als ze dat niet doet, draagt ze een kapsel. Het is zo kenmerkend dat ‘beatrixkapsel’ als zelfstandig naamwoord, dus met een kleine letter, in 2005 is opgenomen in de Dikke van Dale. Samen met ‘sorrydemocratie’en ‘graaicultuur’en ‘harrypotterbril’.

Het ‘betonnen kapsel’, ‘de helm’ of ‘het gebeeldhouwde hoofd’ is in 1965 voor Beatrix ontworpen door de Parijse meesterkapper Alexandre. Hij adviseerde haar destijds maar meteen om de grondvorm van zijn coupe nooit te veranderen en dat heeft ze ook nooit gedaan. Deze boblijn met laagjes, want dat is het, is werkelijk een duizend-dingenkapsel: te stylen tot een halo-achtige dos, tot informele dracht tijdens verrassingsbezoeken in den lande en lekker makkelijk op vakantie of anderszins privé.

Silhouet

Standbeeld Wilhelmina van Greet Grottendieck

Miniatuur-majesteit, 2012, Madurodam

Uiteindelijk gaat het om het silhouet waardoor Beatrix als koningin herkenbaar is: nu, maar ook met het oog op de geschiedenis. Dat is ook vandaag de dag nog belangrijk. Dat renaissancevorsten zoals de Engelse Tudor-koningin Elizabeth I  een sterk silhouet nodig hadden, is begrijpelijk: er was geen massacommunicatie. Zelfs koningin Emma hing tot driehonderd jaar na Elizabeth, terecht, aan een duidelijk herkenbaar beeld voor haar dochter, koningin Wilhelmina, om precies dezelfde reden. Nu leven we in het mediatijdperk. Maar juist in dit ‘Tijdperk van Vrouw Holle’ om met Toon Hermans te spreken, is een solide, herkenbaar beeld van de koning(in) belangrijk als symbool van continuïteit.

Koningin Beatrix heeft gestaag aan haar silhouet gebouwd. Volgens  Theresia Vreugdenhil zit daar geen van te voren bedacht en doorgepraat concept achter: ‘Wat we leuk vonden, dat hielden we, wat we niet leuk vonden, dat lieten weg.’ En zo bleven de brede schouders, een erfenis van de jaren tachtig, en in de galamode de verbrede en versierde heupstukken. In feite is het silhouet van Beatrix een driehoek met de punt naar boven, die daarboven wordt afgeplat door de brede schouders en het kapsel en/of de hoeden in de breedte.

Arnhem Malburgstaete, 2009

De laatste jaren vervangen capes en in alle soorten en maten de mantels van weleer met hun strakke belijning. Toch doen de capes het gevestigde silhouet nauwelijks geweld aan. De koninklijke  uitstraling wordt er, zeker overdag, wel wat informeler door. Het is de keuze van een gelouterd staatshoofd.

 

>>Zie ook: Theresia Vreugdenhil 1929-2012

 

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 21 april 2012

 

 

 

Klik op de foto’s voor vergroting en gedetailleerde bronvermelding