Een keizerin en haar juwelen: Joséphine

 

‘Ze was dol op parels’

Joséphine in 1806, met koningsmantel, hofjapon en juwelenparure in empirestijl. Wikipedia

Joséphine in 1806, met koningsmantel, hofjapon en smaragdparure in empirestijl. Wikipedia

Zelfs nadat ze, in december 1809, gescheiden waren, hield Napoleon Joséphine in ere. Hij schreef haar brieven met  confidenties en met veel respect. En hij kocht dure cadeaus voor haar: mooie dingen voor haar huis Malmaison even buiten Parijs en juwelen.

‘Je hoeft je geen zorgen te maken over de betaling van je robijnparure’, schreef hij haar. Hij had de rekening al voldaan. En wat een parure (set van bij elkaar passende juwelen) was het:  een diadeem, een kam (die de vrouwen in die tijd achter het diadeem in het haar droegen), een collier, oorhangers, armbanden, een gordel, schoengespen en twee agraffes (haarsieraden), allemaal bezet met diamanten en de mooiste Burma-robijnen.

Malmaison, Joséphines kasteeltje vlakbij Parijs. Wikipedia

Malmaison, Joséphines kasteeltje vlakbij Parijs. Wikipedia

De hele parure gecombineerd met een empire japon moet een beeld van volmaakte symmetrie hebben opgeleverd. Zeker, dat was een kenmerk van de empire, maar Joséphines had in de ontwikkeling ervan een grote rol gespeeld. Haar zin voor perfectie, haar gevoel van stijl en haar goede smaak vormden een succesformule voor de Napoleontische stijl.  Haar rol in de verankering van het hele keizerlijke regime is heel groot geweest.

De Parijzenaars waren dol op haar. Niet omdat ze een modepop was, maar omdat ze aardig was, zichzelf niet op de voorgrond drong, een luisterend oor had en omdat ze mensen die haar ooit hadden geholpen nooit vergat en hen, zodra het kon, liet delen in haar fortuin.

Zonsondergang bij het eiland Martinique. Wikipedia

Zonsondergang bij het eiland Martinique. Wikipedia

Levensles

Aleandre de Beauharnais, Joséphines eerste echtgenoot. Wikipedia

Aleandre de Beauharnais, Joséphines eerste echtgenoot. Wikipedia

Dat laatste verraadt behalve goedgeefsheid, een nuchtere kijk op de spelingen van het lot.

Het was een duur verkregen levensles.  Haar jeugd op het Caribische eiland Martinique was geen vetpot geweest. En haar huwelijk in 1779 als 17-jarige was gearrangeerd en ongelukkig. Haar echtgenoot, burggraaf Alexandre de Beauharnais, die haar onder zachte dwang van zijn familie naar Frankrijk had gehaald, zette zijn vrijgezellenbestaan voort en schilderde haar af als een provinciaaltje.Dat was gemeen, maar Joséphine had daar toen nog niet van terug. Ze was lang en plomp en kon zich in niets meten met de wufte Parisiennes.

Het werd allemaal nog erger toen Alexandre in 1785 aankondigde zijn maîtresse te willen  trouwen en Joséphine berooid op straat kwam te staan met haar twee kleine kinderen: zoon Eugène en dochter Hortense.

Paul Barras (1755-1829). Wikipedia

Paul Barras (1755-1829). Wikipedia

Maar kijk, ook toen al placht een nadeel z’n voordeel te hebben. Joséphine vond onderdak in het klooster Panthémont, dat een naam had voor de opvang van onforuinlijke societymeisjes. Daar werden dan eindelijk haar ándere eigenschappen opgemerkt én benoemd: haar mooie stem, haar fascinerende ogen, haar vriendelijkheid en haar tact. Joséphine leerde er op haar beurt zich als een dame te bewegen en ze werd slanker.

Parel

Napoleon Bonaparte ca 1797, schets van Jacques Louis David. Wikipedia

Napoleon Bonaparte ca 1797, schets van Jacques Louis David. Wikipedia

Het gezelschap leverde haar bovendien belangrijke vriendschappen op en introducties in de betere kringen of wat daar sinds de revolutie van 1789 en zijn nasleep van over was. Al snel stond Joséphine bekend als ‘de parel’ van de diverse salons, waar de overlevende adel elkaar trof. En waar ook de nieuwe machthebbers graag vertoefden.

Zoals Paul Barras (afbeeding links), weldra de machtigste man in Frankrijk. Aan zijn armen durfde Joséphine zich wel toe te vertrouwen. Onmidellijk kwamen nog twee andere eigenschappen van Joséphine tot bloei: haar goede smaak en haar oog voor edelstenen. Uit die tijd stammen ook de gepeperde rekeningen van ondermeer het juwelenhuis Mellerio. ‘Ze was dol op parels’, weet men daar nu nog te vertellen.

Hopeloos verliefd

Hortense de Beauharnais (Joséphines dochter) met haar zoon, de latere keizer Napoleon III van Frankrijk. Wikipedia

Hortense de Beauharnais (Joséphines dochter) met haar zoon, de latere keizer Napoleon III van Frankrijk. Wikipedia

Joséphine moet in die jaren op haar mooist zijn geweest. En ene Napoleon Bonaparte, een korporaal wiens ster in het bestuur van Frankrijk snel rijzende was, werd hopeloos verliefd op haar. Hij ging door roeien en ruiten om haar te kunnen trouwen. Joséphine had echter haar twijfels over polici, zei toch ja, maar legde het bij de eerste de beste afwezigheid van Napoleon aan met een bankier: Hyppolythe Charles.

Koningin Josefina van Zweden en Noorwegen (Joséphines kleindochter) met het beroemde cameeëndiadeem, dat onder anderen kroonprinses Victoria bij haar huwelijk droeg. Wikipedia

Koningin Josefina van Zweden en Noorwegen (Joséphines kleindochter) met het beroemde cameeëndiadeem, dat onder anderen kroonprinses Victoria bij haar huwelijk droeg. Wikipedia

Napoleon werd gek van jaloezie, vergaf haar echter, maar gaf haar wel te verstaan voortaan geen spelletjes meer met hem te spelen. Gelukkig begonnen Napoleons ambities zich met klinkende munt terug te betalen. Bij de kroning van Napoleon op 2 december 1804 droeg ze een diadeem met 1040 diamanten.

Eindelijk verdween Joséphines eeuwigdurende vrees voor armoede voor haar en haar kinderen naar de achtergrond.

Zekerheid

Voor de zekerheid bedolf ze nog bij haar leven haar Hortense en Eugène onder de juwelen. Daarvan profiteren nu nog de koningshuizen van Zweden en Noorwegen. Eugènes dochter, Josefina, trouwde in 1823 immers in met kroonprins Oscar van Zweden en Noorwegen en nam in haar bruidsschat veel van Joséphine geërfde juwelen mee.

Prinses Victoria met een  amethistdiadeem, een erfstuk van keizerin Joséphine. Copyright PPE/Nieboer

Prinses Victoria met een diadeem met amethisten uit het bezit van keizerin Joséphine. Copyright PPE/Nieboer

Overbekend is het diadeem met cameeën dat zowel koningin Silvia als prinses Victoria (en andere Zweedse prinsessen) bij hun huwelijk droegen. Ook het diadeem met amethisten dat prinses Victoria droeg bij het diner in het Rijksmuseum de avond voor de inhuldiging van koning Willem-Alexander is een erfstuk van Joséphine (via haar kleindochter Josefina).

Sieraden van Hortense of onderdelen daarvan hebben nog lang deel uitgemaakt van de nationale Franse juwelenschat in de 19de eeuw. Een parure met saffieren van Joséphine en vererfd via Hortense, is te zien in het Louvre in Parijs.

Natuurlijk zorgde Joséphine ook goed voor zichzelf. Naar verluidt herbergde Malmaison alleen al dertien verschillende parures. De ex-keizerin kon dus na de val van Napoleon in 1814 de overwinnaars van Waterloo waarlijk vorstelijk ontvangen. Ze wilden haar graag zien, want ze hadden mooie herinneringen aan haar. En ook de overwinnaars, keizer Alexander I van Rusland voorop, kwamen met geschenken.

Dat moet Joséphines hart goed hebben gedaan: gewaardeerd om zichzelf. Mogelijk had ze haar bestemming bereikt. Op 29 mei 1814 overleed ze onverwacht.

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 22 augustus 2013

Klik op alle afbeeldingen voor vergroting