Een koningin en haar juwelen

Letizia en de Schatten van Spanje

 

Letizia met bloemendiadeem, een geschenk van generaal Franco aan Sofia. Copyright PPE/Nieboer

Letizia met bloemendiadeem, een geschenk van generaal Franco aan Sofia. Copyright PPE/Nieboer

In Spaanse schoolatlassen is Spanje nog steeds het middelpunt van de wereld. Begrijpelijk, gezien de eeuwenlange geschiedenis van dit trotse koninkrijk. Hoewel er wel hiaten in het koninklijke bewind zijn. Gedurende de Napoleontische bezetting in de vroege negentiende eeuw en de burgeroorlog en de dictatuur in de twintigste eeuw leefde de Spaanse koninklijke familie in ballingschap.

Los Reyes catolicos: Ferdinand van Aragon en Isabella van Castilië, eind vijftiende eeuw. Wikipedia

Los Reyes Católicas: Ferdinand van Aragon en Isabella van Castilië, eind vijftiende eeuw. Wikipedia

In 1975 wees dictator Franco de nu aftredende Juan Carlos als opvolger aan. Die overleefde een coupe en hij verzoende tegenstanders. Aan de andere kant was er dan zijn passie voor de jacht op groot wild. Merkwaardigerwijs hechtte hij wél aan continuïteit waar het om de oude Spaanse koninklijke juwelen ging. In ieder geval heeft hij er heel wat teruggekocht.

‘Los Reyes’ werden ze vaak genoemd: koning Juan Carlos en zijn vrouw Sofia, geboren prinses van Griekenland. Ook Felipe en Letizia zullen wel als zodanig worden aangeduid. In het Spaans betekent ‘Los Reyes’ vrij vertaald gewoon ‘Hunne Majesteiten’, maar het klinkt toch ook als een verwijzing naar ‘Los Reyes Católicas’: het roemruchte koningskoppel Ferdinand van Aragon en Isabella van Castilië, die in de tweede helft van de zestiende eeuw de basis legden voor het huidige Spanje.

Capilla Real

De symbolen van hun koningschap worden gekoesterd. In de Capilla Real, de koninklijke kapel, van de kathedraal van Granada, is (onder meer) nog altijd Isabella’s kroon te zien. De lieflijke kroon (van 14 cm doorsnede) lijkt wel een vlechtwerk van zilveren granaatappels.

Er wordt vaak gezegd dat deze vorm is gekozen, omdat Granada eigenlijk granaatappel betekent en omdat de val van Granada in 1492 voor de katholieke koningen als de grote overwinning  op ‘de ongelovigen’ (de joden en moslims die vreedzaam naast elkaar leefden) werd gezien.

Isabella's kroon. Courtesy Capilla Real.

Isabella’s 15de eeuwse kroon. Courtesy Capilla Real.

Het is echter maar de vraag of  Granada inderdaad  granaatappel betekent. De vrucht was gedurende de hele middeleeuwen een populair motief op liturgische draperieën en kronen, omdat hij werd gezien als symbool van het lijden van Jezus.

Victoria Eugénie van Spanje ('Ena') in 1906 met het fleur-de-lis. In de jaren twintig kreeg het zijn huidige vorm. Postcard Ebay

Victoria Eugénie van Spanje (‘Ena’) in 1906 met het fleur-de-lis. In de jaren twintig kreeg het zijn huidige vorm. Postcard, Ebay

En dan was er nog het Óude Testament waarin wordt verhaald dat koning Salomon zijn kroon –  eigenlijk de moeder van alle koningskronen – maakte naar analogie van het kroontje van de granaatappel.

Verkocht

Koningin Isabella’s kroon valt dus nog te bewonderen. Maar eigenlijk troffen Juan Carlos en Sofia bij hun aantreden in 1975 behalve die oude, archaïsche kroon niet zo bijster veel meer aan van de eens zo rijke juwelenschat van de Spaanse koningen (achtereenvolgens het Habsburgse Huis en het Huis van Bourbon). De meeste juwelen waren tijdens de lange jaren van ballingschap verkocht of heel ver overgeërfd.

Koningin Sofia met het fleur-de-lis diadeem, juni 2014. Copyright PPE/Thorton

Koningin Sofia met het fleur-de-lis diadeem, juni 2014. Copyright PPE/Thorton

Toch, zoals dat vaker gaat bij koningen die al of niet tijdelijk hun troon kwijtraken: er was natuurlijk wel iéts over. Ook was soms keurig bij testament vastgelegd dat bepaalde juwelen weer terug moesten keren naar de in ere herstelde monarchie.

Zo erfde Juan Carlos van zijn grootmoeder, koningin Victoria Eugénie (1887-1969), een aantal prachtige sieraden, waaronder een diadeem dat Victoria Eugénie (koosnaam Ena) bij haar huwelijk met Alfonso XIII in 1906 kreeg (foto links). Hierin zijn drie diamanten fleurs-de-lys verwerkt. Deze Franse lelie is het embleem van de, van oorsprong Franse, familie de Bourbon.

Prinses Victroia Louise van Pruisen, de moeder van koningin Frederika met het bruidsdiadeem van Sofia en Letizia. Postcard Ebay

Prinses Victroia Louise van Pruisen, de moeder van koningin Frederika met het bruidsdiadeem van Sofia en Letizia. Postcard, Ebay

Deel van de erfenis was ook een  kostbaar parelsnoer uit het bezit van koning Alfons XII en een lang diamanten halssnoer, een soort levenswerk van Alfonso XIII die Victoria Eugénie telkens als ze jarig was paar diamanten schonk (diadeem en collier foto rechts).

Frederika

Bij haar huwelijk droeg koningin Sofia, volgens de traditie, een diadeem uit háár familie. Het was een geschenk van haar moeder koningin Frederika van Griekenland, die het  had geërfd van haar moeder Victoria Louise van Pruisen voor wie het rond 1913 was gemaakt. (foto links) Het was ook het bruidsdiadeem van Letizia Ortíz, die in 2004 met kroonprins Felipe trouwde. Letizia draagt het sindsdien vaak.

Collier en oorbellen uit de Niarchosparure. Archief ES

Collier en oorbellen uit de Niarchosparure. Archief ES

Sofia kreeg in 1962 ook juwelen uit profaner hoek, bijvoorbeeld een set van robijnen en diamanten van huisvriend de Griekse reder Niarchos (1909-1996), vervaardigd door van Cleef & Arpels (foto rechts).

Letizia met Mellerio's schelpendiadeem, 2007. Copyright PPE/Radial Press/GC

Letizia met Mellerio’s schelpendiadeem, 2007. Copyright PPE/Radial Press/GC

Mellerio

En de Spaanse dictator generalissimo Franco die aan de macht was toen Juan Carlos en Sofia trouwden, schonk, mede namens zijn vrouw, de bruid een diamanten bloemendiadeem. Later was dat het bruidsdiadeem van prinses Cristina, een van de twee dochters van Juan Carlos en Sofia. Maar ook Letizia draagt het (foto links aan het begin van het artikel).

Ten tijde van het huwelijk in 1962 was het onzeker of er ooit nog een Bourbon de Spaanse troon zou zitten. Dat nam niet weg dat Juan Carlos de stamhouder van de familie – die toen in ballingschap leefde – was.

Vandaar dat heel wat van de resterende familiejuwelen aan het prinselijk paar werden gegeven. Bijvoorbeeld een diadeem met gestileerde diamanten schelpen waarin zeven grote parels zijn gemonteerd.

Het stuk dateert uit 1877, toen de Spaanse prinses Isabella met prins Gaétan van Bourbon Twee Siciliën trouwde. De maker: de Parijse juwelier Mellerio die ook topstukken voor de Oranjes heeft gemaakt. Isabella vermaakte het in 1931 aan haar achterneef Alfonse XIII. Diens zoon Juan  gaf het diadeem in 1962 aan Juan Carlos.

Sinds 1975 is de Spaanse koninklijke juwelencollectie behoorlijk uitgebreid. Er zijn cadeaus geweest van staatshoofden en er zijn nieuwe sieraden gekocht, onder meer colliers met smaragden, robijnen en turkoozen.

Koningin Sofia en het Cartierdiadeem van oorspronkelijk koningin Ena. Copyright PPE/A.v.d.Werf

Koningin Sofia en het Cartierdiadeem van koningin Ena. Copyright PPE/A.v.d.Werf

Koningin Ena, geschilderd door Luis Menéndez Pidal, ca 1922. Wikipedia

Koningin Ena, geschilderd door Luis Menéndez Pidal, ca 1922. Wikipedia

Cartier

Maar sieraden die al heel lang in de familie zijn, helpen natuurlijk het meest om de continuïteit van het koningschap te benadrukken. Waarschijnlijk heeft Juan Carlos in de loop van zijn regering een aantal oude familiestukken teruggekocht. Zoals een diadeem van diamanten en parels dat Cartier in 1920 maakte (foto rechts) voor koningin Ena. En een diadeem met diamanten lussen, ook uit het begin van de 20ste eeuw. Royalglitter vond een prachtige afbeelding waarop Ena waarschijnlijk dit het lussendiadeem draagt (foto links).

Inmiddels is een nieuwe generatie aangetreden en prinses Letizia geeft de oude sieraden nieuw élan. Maar ook zij heeft bij haar huwelijk – en daarna – nieuwe juwelen gekregen, al wordt ook hier af en toe van harte geknipoogt naar het verleden van de Bourbons. Want soms speldt ze haar ordelint vast met een gestileerde fleur-de-lys!

 

 

Copyright Els Smit

Gebaseerd op mijn artikel  ‘De Schatten van Spanje,’ gepubliceerd in Vorsten nr 2 2010

 

Klik op de foto’s voor vergroting