Een koningin en haar juwelen

Albert I en Elisabeth, de ouders van Marie José, ca 1900

‘Ach, moeder hield niet zo van juwelen’ 

Marie-Jose in 1929, het diadeem met midvoor een grote aquamarijn is een geschenk van haar ouders, copyright R.Marchand ©KIK-IRPA

Prinses Marie José was een kind van haar moeder, de excentrieke en artistieke Belgische koningin Elisabeth: een rasechte Wittelsbach (en achternichtje van de Oostenrijkse keizerin Sisi). Zij stond aan de wieg van de jaarlijkse Koningin Elisabeth Muziekwedstrijd. Marie José legde als balling in Zwitserland later het fundament van een internationale componistenwedstrijd met háar naam. Om de financiering rond te krijgen verkocht ze zelfs een aantal van haar juwelen, zoals een diamanten broche die ze had gekregen van haar grootmoeder van vaders kant Marie van Hohenzollern-Sigmaringen, Gravin van Vlaanderen.

Enige dochter

Fabergé diadeem, een erfstuk van prins Karel

Marie José (geboren in 1906) was de enige dochter van Albert I (sinds 1908 koning) en Elisabeth. Haar broer oudste broer (1901) wachtte als Leopold III een getroebleerd leven, onder meer doordat zijn eerste vrouw, de aanbeden prinses Astrid, jong zou verongelukken. Ook moest hij na de Tweede Wereldoorlog zijn koningschap opgeven. Haar andere broer, geboren in 1903, vestigde zich uiteindelijk als kunstschilder onder de naam Karel van Vlaanderen. Hij vermaakte aan Marie José na zijn dood in 1983 een Fabergé diadeem (gemaakt door August Holmström) waarvan de peervormige diamanten in 1809 een geschenk waren geweest van de Russiche tsaar Alexander I aan Joséphine de Beauharnais na haar scheiding van Napoléon Bonaparte. Bij een veiling in 2007 bracht het diadeem het recordbedrag van twee miljoen euro op.

Koningin in de dop: Marie José als negenjarige van top tot teen in hermelijn, 1915

Mede door een liberale opvoeding waarin zowel Albert als Elisabeth geloofde, groeide Marie José op tot een spontaan kind. Haar eerste bijnaam had ze al vroeg te pakken: ‘Prinses Zonnestraaltje’. Toch stond vanaf haar negende jaar haar bestemming vast: ze zou trouwen met de Italiaanse kroonprins Umberto, de zoon van koningin Victor Emmanuel III en koningin Elena. Gemengde huwelijken waren uit den boze en Roomskatholieke koningshuizen waren niet dik gezaaid in het vroeg 20ste eeuwse Europa. Moeder Elisabeth deed wat ze kon om Marie José van meet af aan enthousiaste te maken voor Umberto en schilderde hem als de perfecte man af, daarmee blijmoedig het fundament leggend voor een enorme teleurstelling later.

Tomboy

Koningin Margherita en haar parelsnoeren

Al in 1917 stuurde het Belgische koningspaar hun elfjarige tomboy naar een school in Florence met als bedoeling dat Marie José daar ‘toevallig’ haar aanstaande echtgenoot leerde kennen. Tussen 1918 en 1928 ontmoetten de twee elkaar geregeld en op 24 oktober 1929 kwam Umberto naar Brussel om haar hand te vragen. ‘Verkeerde dag’, zouden we nu zeggen. Het was ‘Zwarte Donderdag’: de eerste dag van de Wall Street Crash, die de economie in de Verenigde Staten en Europa het komend decennium zou ontwrichten. Marie José zei op die dag verplicht ja tegen prins Umberto van Italië. Jaren later zei ze: ‘We were never happy.’

Umberto werd natuurlijk ook maar gestuurd. Maar als een goede prins op weg naar zijn bruid bracht hij juwelen voor haar mee. Zo was er een parelsnoer afkomstig van het letterlijk ellenlange parelsnoer van zijn grootmoeder, de legendarische koningin Margherita 1851-1926). Namens deze koninklijke ekster overhandigde Umberto ook een armband van parels en diamanten, die Margherita al jaren ervoor had bestemd ‘voor de bruid van mijn kleinzoon’.

Marie José’s Savoie knoop collier prominent op de cover van het boek dat haar dochter Maria Gabriela schreef

Hierna was het ruim baan voor de stroom van juwelen die traditiegetrouw bij een koninklijk huwelijk horen.

Savoie knoop

Umberto bestelde bij de juwelier Chiappe in Genua een set diamanten juwelen (collier en oorhangers) met als thema de Savoieknoop: een knoop in de vorm van een gekantelde 8. Er hoorden ook twee toen zo modieuze dress clips: twee identieke broches, bij. Van het collier konden armbanden worden gemaakt.

Huwelijk Umberto en Marie-josé 1930

Marie José poseerde in 1929, tussen verloving en huwelijk, met haar nieuwe juwelen (foto links ). De druppelvormige diamanten in haar oorhangers zijn erfstukken van Margherita’s grootmoeder Elisabeth van Pruisen.

De nieuwe juwelen pasten prachtig bij het diadeem dat de juwelier Musy in 1904 voor Umberto’s  grootmoeder Margherita had gemaakt. Dit diadeem kon in vele varianten worden gedragen. Marie José had een bescheiden versie in gedachten voor haar huwelijksdag, omdat haar sluier van Brugse kant  – een cadeau van het Belgische volk – op zich al druk genoeg was. Maar Umberto wilde het big. ‘Ik lijk wel de Madonna in een processie’, protesteerde Marie José nog zachtjes. Maar haar perfecte aanstaande had het laatste woord.

Marie José ca 1935: dressclip met Savoie knoop, Photo Copiepresse

Ook het Belgische koningspaar bedacht hun dochter bij haar huwelijk met juwelen: een parure bezet met diamanten en turkooizen die van de gravin van Vlaanderen was geweest en twee pendanten van gegraveerde rode tourmalijn.

Couture

Maar was Marie José blij met haar juwelen? Je zou zeggen van wel. Ze droeg ze met verve bij haar prachtige couture kleding (foto links).  Maar haar gezin wist beter. Haar dochter Maria Gabriela vertelde ooit tegen het Franse tijdschrift Paris Match: ‘Ach, moeder hield eigenlijk niet zo van juwelen. Ze vergat altijd waar ze ze had gelaten. Er is in het paleis in Turijn wel eens een medium aan te pas moeten komen om een collier met smaragden op te sporen.’

Marie José, 1915

Umberto had er op een gegeven moment genoeg van. Voortaan haalde hij persoonlijk Marie José’s juwelen uit de kluis en naderhand borg híj ze zelf weer op.

In 1946 was het echter einde oefening voor Umberto en Marie José als koningspaar. Op 6 juni, nauwelijks een maand nadat Umberto Koning Umberto II was geworden, maakte een referendum een eind aan de Italiaanse monarchie.

Met een  theatraal gebaar doneerde Umberto de kroonjuwelen aan de Italiaanse staat. Luigi Einaudi, de directeur van de Italiaanse Bank, zei daar naderhand over: ‘Ze hadden dat helemaal niet hoeven doen. Het waren hún spullen.’

Het einde van het koningschap betekende ook het einde van het huwelijk. Umberto vestigde zich in Portugal en bleef daar tot zijn dood in 1983. Marie José streek na enige omzwervingen in Zwitserland neer. Daar kreeg en nam ze alle kans om zich aan haar passies voor oudheid, kunst, historie en muziek te wijden. Dat was mede mogelijk dankzij de verkoop van een aantal persoonlijke sieraden. Ze moet achteraf gezien toch blij met haar juwelen zijn geweest, zij het op haar manier.

 

Copyright Els Smit 

Gepubliceerd op 17 januari 2013

 

Klik op de foto’s voor vergroting en gedetailleerde bronbeschrijving