Eenmaal Andermaal: Gustaf VI Adolf van Zweden

En hij leefde nog lang en gelukkig

Gustaf VI Adolf ca 1905

Gustaf VI Adolf ca 1920, ebay

Prinses Margaret van Connaught, ca 1905 ,gogmsite

Prinses Margaret van Connaught, ca 1905, gogmsite

Gustaf Adolf, de kroonprins van Zweden, was in het prille begin van het jaar 1905 op reis in Egypte. Daar ontmoette hij de zusjes Connaught: Patricia en Margaret, kleindochters van de Britse koningin Victoria. De meisjes waren met hun ouders, de hertog en hertogin van Connaught, op een soort grand tour door Zuid-Europa en Noord-Afrika.

De ontmoeting was niet geheel toevallig. Trouwens de hele toernee was een en al berekening. Margaret (23) en Patricia (18), waren schoonheden. En uncle Bertie, de Britse koning Edward VII, zag in hen, de dochters van zijn jongere broer Arthur, grote mogelijkheden, met name  om de Britse invloed in Europa te vergroten.

Nu was er één handicap. Arthur en zijn vrouw Louise van Pruisen, waren uit liefde getrouwd. Nooit, zo hadden ze elkaar gezworen, zouden hun kinderen een gedwongen huwelijk hoeven aangaan.

Maar je kon natuurlijk de liefde wel een handje helpen. En zo introduceerden Arthur en Louise tijdens de door Bertie geëntameerde reis hun dochters uitsluitend in koninlijke kringen. De hele familie was maar wat welkom in Portugal, in Spanje, waar menig trouwgrage prins hun pad kruiste. Maar, als bij twee prinsessen op de erwt, was het antwoord op de vraag: ‘Maar vind je deze prins dan niet leuk?’ telkens gaperig: ‘Nee.’

Voort ging de reis, naar Egypte en zo was de bedoeling, eventjes naar Sudan.

Bliksem

Natuurlijk wisten Arthur en Louise dat de Zweedse prins Gustaf Adolf begin januari in Caïro zou zijn. En zo ongeveer als de ouders in de troïka in het lied ‘De Dodenrit’ van drs P. delibereerden de Connaughts wie ze nu voor de wolven zouden smijten. De keus viel op Patricia.

Margaret en bruidsmeisjes, 23 mei 1905. Gogmsite

Margaret en bruidsmeisjes, 23 mei 1905. Gogmsite

Carrickmacross kant, wikipedia

Carrickmacross kant, wikipedia

Maar kijk nou toch eens: na de nadrukkelijke introductie van Patricia trad Margaret naar voren. Als door de bliksem getroffen? Aan de grond genageld? Hoe het ook is gegaan, de jeugdige Zweedse prins, voorbestemd om koning der Zweden te worden, ging instant voor de bijl. En, o wonder, met Margaret was het al niet anders.

Geef haar eens ongelijk. In eigentijdse beschrijvingen heet de jonge Gustaf Adolf ‘lang, knap, donker, dol op muziek, een uitstekend jager en een begenadigd danser’. Ziehier de ideale prins annex schoonzoon uit 1905.

Het plaatje was complexer, maar daar ging het natuurlijk niet om.

De donkerharige, muziekminnende Gustaf Adolf was, net zoals prins William van Groot-Brittannië nu, voorbestemd om pas ver in de toekomst na zijn vader koning te worden. Voor Arthur en Louise was de rekensom gauw gemaakt. En de kinderen leken inderdaad zeer in love. En zo kreeg Gustaf Adolf al een paar dagen na de eerste ontmoeting carte blanche om in de Britse ambassade in Cairo Margaret een huwelijksaanzoek te doen.

De prins en de prinses van elkaars dromen.

Een wolk van kant

Nathalie of Sayn-Wittgenstein-Berleburg met Margarets sluier, 2011

Nathalie von Sayn-Wittgenstein-Berleburg met Margarets sluier, 2011. Copyright PPE/ddp-Ulrik-Eichentopf.

Het huwelijk, op 15 juni 1905 in de St. George kapel van het kasteel Windsor, was een aimabele family affair, waarbij behalve wederzijdse ouders, broers en zusters ook uncle Bertie en zijn vrouw koningin Alexandra aanwezig waren. En: de onderkoning van Egypte. Per slot van rekening was het jonge geluk in Cairo begonnen.

De bruid leek volgens de New York Times van 15 juni 1905 wel ‘een wolk van kant’. Inderdaad was haar witsatijnen japon bedekt met kant. En ook haar sluier was van kostbaar Carrickmacross kant, een  cadeau van de vrouwen van Ierland. Margaret had er met haar ouders gewoond (Connaught was – en is nog steeds – een deel van Noord-Ierland, dat onder Engels beheer staat).

Margaret en haar oudste zoon, 1910. Gogmsite

Margaret en haar oudste zoon, 1910. Gogmsite

De sluier kennen we nu nog. Via Margarets dochter Ingrid die koningin van Denemarken werd, kwam hij in de Deense koninklijke familie. De drie dochters van Ingrid (Margrethe, Benedikte en Anne-Marie) droegen hem bij hun huwelijk. Recente draagster zijn prinses Mary die op 14 mei 2004 met kroonprins Frederik trouwde en Nathalie von Sayn-Wittgenstein-Berleburg (2011), de dochter van prinses Benedikte.

Kort na de bruiloft stelde Gustaf Adolf zijn mooie jonge vrouw trots aan het Zweedse volk voor. En ook voor de Zweden was het liefde op het eerste gezicht.

De liefde van prins en prinses werd rijkelijk beloond. In rap tempo werden vijf kinderen geboren. Margaret bleek een onvervalste koninklijke moederkloek. Kijk maar eens naar haar gezicht op de (vele) foto’s waarop ze met haar kinderen poseerde.

En toen, in 1920, na vijftien jaar huwelijk, ging het ontzettend mis. Een infectie na een ooroperatie werd Margaret fataal. Ze was acht maanden zwanger van haar zesde kind.

Lady Louise

Louise van Battenberg (later Mountbatten), 1907 door Philip de Laszlo. Wikipedia

Louise van Battenberg (later Mountbatten), 1907 door Philip de Laszlo. Wikipedia

Gustaf Adolf trouwde drie jaar en toen verscheen Lady Louise Mountbatten ten tonele. Niet dat ze zich opdrong. Volgens de overlevering had ze ooit in haar leven gezworen nooit te zullen rouwen met noch een koning noch een weduwnaar.

‘t Kan (en zal ook best) een apocrief verhaal zijn, maar een feit is dat deze achterkleindochter van koningin Victoria bepaald niet stond te trappelen om een koning aan de haak te slaan.

Gustaf Adolf en Louise, St. James Palace, 3 november 1923. Wikipedia

Gustaf Adolf en Louise, St. James Palace, 3 november 1923. Wikipedia

Tot op hoge leeftijd en al jaren koningin van Zweden, zei ze: ‘Ik kan er maar niet aan wennen dat mensen Majesteit tegen je zeggen.’

Die merkwaardige mengeling van ‘noblesse oblige’ en nonconformisme deelde ze met haar broer Louis Mountbatten, (in 1948) de laatste onderkoning van India en later de steun en toeverlaat van de Britse prins Charles. Waarschijnlijk erfden ze hun uitgesproken karakter van hun moeder  prinses Victoria van Hesse, een kleindochter van koningin Victoria. Moeder Louise, ‘vrijzinnig, recht-door-zee, praktisch en slim – werd door haar kinderen en later haar kleinkinderen op handen gedragen.

Ook moeder Louise was destijds uit liefde getrouwd met Louis von Battenberg (later Lord Mountbatten), de admiraal van de Britse vloot. Net als de ouders van Margaret destijds wilden ook de Mountbattens dat hun kinderen als het op een huwelijk aankwam hun hart zouden volgen. Dat pad ging voor dochter Louise aanvankelijk niet over rozen. Ze verloofde zich een aantal keren, maar de ene keer liep het mis vanwege geldgebrek, de andere keer bleek de beoogde bruidegom meer van mannen dan van vrouwen te houden. Louise vond het op een gegeven ogenblik wel goed.

Maar zie, in 1923 herinnerde de weduwnaar-kroonprins van Zweden zich haar opeens. Toen hij nog met Margaret getrouwd was, had Louise hem samen met haar moeder een bezoek gebracht. En toen Gustaf Adolf in Londen was, nam hij eens contact met haar op. De verbaasde Louise moest constateren dat ze dit toch wel een erg leuke man vond. En toen hij haar ten huwelijk vroeg, zei ze volmondig ja.

Andere tijden

Honiton kant. be;ovedlinens.net

Honiton kant

En zo trouwde de 34-jarige Louise Mountbatten op 3 november 1923 de Zweedse kroonprins Gustaf Adolf in St. James Palace in Londen (foto hier rechtsboven).

Weer was naast de wederzijdse familie het Britse koningspaar aanwezig, zij het dat het nu ging om George V en koningin Mary.

Ook aan de jurk van de bruid kon je zien dat er andere tijden waren aangebroken. De Eerste Wereldoorlog had een eind gemaakt aan bijna alles: aan vele jonge levens, aan illusies en dus ook aan de romantische,bewerkelijke mode.  Met z’n korsetten en onpraktische lange rokken.

Louise, jaren twintig, hoffoto, postcard, wikipedia

Louise, jaren twintig, hoffoto, postcard, wikipedia

Lady Louise trouwde in waarachtige jaren twintig stijl met platte boezem en haar sluier direct op het voorhoofd. Haar jurk was niet wit, maar van zilverkleurige Indiase zijde (een geschenk van haar oom Ernst Louis). Op haar jurk dan weer wel de traditionele oranjebloesem. De witte parels in haar diadeem moesten de bloemknoppen van de oranjeboom voorstellen. En haar sluier was van zeer British, zeer kostbaar Honiton kant.

Tegen de kou droeg ze een cape van hermelijnstaartjes. De bruidsmeisjes, nichtjes van Louise, waren in het citroengele crêpe georgette en droegen boeketjes van viooltjes.

Louise als kroonprinses, jaren veertig. Hoffoto (Jaeger), wikipedia

Louise als kroonprinses, jaren veertig. Hoffoto (Jaeger), wikipedia

Deze keer was dit huwelijk wel het begin van Lang en Gelukkig. Hoewel Louise een heel andere persoonlijkheid had dan Gustaf Adolfs eerste vrouw. Margaret was lief, meegaand en ze ging op in haar kinderen. Louise las graag en wilde dat weten. Ze liet zich graag temidden van haar boeken fotograferen.

Gustaf Adolf was ook een belezen man. Zijn bibliotheek telde 80.000 boeken en veel ervan had hij inderdaad gelezen. Hij had een brede belangstelling, met als specialiteiten archeologie, de klassieke culturen, botanie en de geschiedenis van Oost-Azië. Foto’s van Louise en Gustaf Adolf samen laten twee  kameraden zien.

Eigen kinderen zaten er niet meer in nadat Louise in 1925 een doodgeboren baby had gekregen.

Louise en Gustaf VI Adolf maken een ommetje in Stockholm,. jaren vijftig. Wikipedia

Louise en Gustaf VI Adolf maken een ommetje in Stockholm,. jaren vijftig. Wikipedia

Met de andere kinderen van haar man bouwde ze een warme relatie op, behalve met Ingrid, de oudste. Toen die later trouwde met de Deense kroonprins normaliseerden de betrekkingen echter.

Gustaf Adolf werd in 1950 – hij was 67 –  koning van Zweden. Louise werd natuurlijk automatisch koningin. Ze vond het maar een rare gewaarwording. ‘Mensen kijken ineens naar me alsof ik iets bijzonders ben, terwijl ik toch echt dezelfde ben als voorheen.’

Niet verwonderlijk reorganiseerde ze het hele wat vastgeroeste hofleven. En ze werd on en off the record een van de grootste pleitbezorgers van de beroemde Zweedse democratie.

Tegelijkertijd bleef ze uiteraard haar eigen excentrieke zelf met haar uitgesproken opvattingen, haar driftbuien en haar horde Pomerische honden, zeg maar luxe keeshondjes: slim, alert en eeuwig trouw aan hun baas.

Drieënveertig jaar deelden Gustaf Adolf en Louise lief en leed, met als dieptepunt de dood van Gustaf Adolfs oudste zoon, kroonprins Gustaf Adolf, bij een vliegtuigongeluk in 1947.

Maar begin jaren zestig begon Louise te sukkelen met haar gezondheid. Een spoedoperatie in 1965 overleefde ze niet.

Gustaf Adolf leefde nog tot 15 september 1970. Toen bezweek hij, bijna 91 jaar oud aan longontsteking.

Hij werd begraven op een eilandje even ten noorden van Stockholm. Naast Margaret en Louise.

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd 24 november 2013