Haute Design: Coco Chanel

 

MODE VERGAAT, ALLEEN STIJL BLIJFT

 

Coco Chanel, 1974, Ebay

Coco Chanel, 1964, Ebay

Er wordt wel gezegd dat Yves Saint Laurent in de jaren zestig de vrouw een stuk vrijheid schonk door een broekpak voor haar te ontwerpen. Grote ontwerpers voelen feilloos de tijdgeest aan. Zo ontketende in de jaren twintig ook de Française Coco Chanel (in 1883 geboren als Gabrielle Bonheur Chanel) een (fluwelen) revolutie.

Máxima, 2006. Helemaal in Chanel. Copyright PPE/Nieboer

Máxima, 2006. Helemaal in Chanel. Copyright PPE/Nieboer

Comfortabele, casual elegance: daar ging het haar om. Haar ontwerpen bleken ook tijdloos. Hierdoor bleven ze decennia lang geliefd. Ze behoorden tot de weinige kledingstukken die niet sneuvelden in de generatiekloof van de jaren zestig. Zo droegen zowel Juliana als Beatrix droegen Chanelpakken.

Nog altijd ogen die mantelpakjes in het kenmerkende geruite tweed fris. Klonen ervan doen het nu al weer een aantal seizoenen goed in de confectie.

Sinds 1983 is Karl Lagerfeld het bezonnebrilde gezicht van het huis Chanel. Bij zijn aantreden trof hij een sfeer van vergane glorie aan. Maar geheel in de sfeer van la vieille Coco maakte hij daar korte metten mee. En vanzelfsprekend door aandacht te trekken. Bij een modeshow dus een vers uit de Koran laten voorlezen en als er protesten komen doodleuk zeggen: ‘O, ik dacht dat het een oud-Perzich liefdesgedicht was.’

Anna Wintour, de hoofdredactrice van Vogue, in de gordijnen jagen en haar er niet uithelpen.

En altijd de discussie over bont aangaan en provoceren: ‘Als wij ze niet afschieten, vreten ze ons op.’

Snobappeal

Karl Lagerfeld, huwelijk Albert en Charlene, Monaco 2011. Copyright PPE/Langbehn Hartmann

Karl Lagerfeld, huwelijk Albert en Charlene, Monaco 2011.Copyright PPE/Langbehn Hartmann 

Tegenwoordig zit hij op Twitter. Het medium lijkt voor hem geschapen. Ieder dag slingert hij een van zijn trademark aforismen de wereld in. Maar hij handelt zelf vooral in de geest van de oude meesteres Coco: “Mode vergaat, alleen Stijl blijft.”

Prinses Caroline van Monaco, 2012, Luxemburg in een creatie van Chanel. Copyright PPE/v.d.Werf

Prinses Caroline van Monaco, 2012, Luxemburg in een creatie van Chanel. Copyright PPE/v.d.Werf

Kwaliteit, exclusiviteit en zeg maar gewoon snobappeal straalt ook af van de Chanel accessoires. Er is waarschijnlijk geen enkele prinses of koningin die géén artikel met een Chanellogo heeft. Zoals daar zijn zonnebrillen (Mary, Catherine, Máxima) en vooral: tassen (Máxima, Beatrix, Christina van Nederland, Mary van Denemarken – heel veel – , infante Elena van Spanje, Fabiola van België, Caroline van Monaco, ach eigenlijk iedereen).

De band tussen de Grimaldi’s van Monaco en Chanel dateert al van jaren her. Grace Kelly kende en bewonderde Coco. Karl Lagerfeld is een van de weinige echte vrienden van prinses Caroline. Als captive fan en á la Chanel uitgedost was Caroline in 1985 al van de partij bij een van de eerste shows van Lagerfeld. Nu doet haar dochter dat. Haar schoonzusje Charlène droeg een lichtblaw Chanelpak bij haar burgerlijk huwelijk in 2011.

Toch ontwierp Coco niet alleen met de rich and famous in het achterhoofd. Integendeel eigenlijk. Ze was een vrijbuiter en had dus licht anarchistische trekken. Ze geloofde niet in hokjes. Vandaar haar: ‘Luxe is niet het tegendeel van armoe, het is het tegendeel van vulgair.’

Het is een ontzettend democratische uitspraak, met liefde voor de medemens bovendien.

Ze had meer inzichten, waarmee iedereen tot vandaag de dag zijn of haar voordeel kan doen. Zoals: “Je moet altijd zorgen dat je goed verzorgd de straat op gaat. Je kunt wel de liefde van je leven tegenkomen.”

Coco was een geëmancipeerde vrouw die er geen been in zag om te profiteren van haar onveranderlijk rijke, minnaars. Dankzij een van hen had ze in 1912 in Parijs een kleine hoedenwinkel kunnen beginnen. De heren hielpen haar ook aan klanten. Het was natuurlijk haar eigen verdienste dat die klanten haar trouw bleven. Door al die support en haar tomeloze energie ontwikkelde ze zich razendsnel. Behalve hoeden ging ze al gauw kleding maken. In 1921 introduceerde ze haar eigen parfum: Chanel No. 5. In 1925 creëerde ze haar beroemde vest/jasje met de kenmerkende biezen, en in 1926 de ‘little black dress’, het kleine zwarte jurkje dat sindsdien een begrip is.

Juwelen

Vintage Chanel collier, ebay

Vintage Chanel collier. Ebay

En ook al heel vroeg in haar carrière begon ze met het ontwerpen van juwelen bij haar kleding. Ook hierover had ze natuurlijk stevig omlijnde ideeën: ‘Juwelen zijn er n iet om te tonen hoe rijk je bent, maar om je mooier te maken.’

Coco Chanel showt haar sieraden. Ebay

Coco Chanel showt zelf haar sieraden. Ebay

In 1921 bracht ze als eerste ontwerper een eigen lijn imitatie-juwelen op de markt. Ze zette meteen een langdurige trend die tegenwoordig te boek staat als ‘costume jewellery’ en die steeds populairder wordt, ook bij koninginnen en prinsessen.

Vóor 1921 waren er al enige tijd nep-juwelen op de markt, maar dat waren goedkope, grove imitaties van de sieraden van gevestigde huizen zoals Cartier en van Cleef & Arpels. Daar moest Coco natuurlijk niets van hebben. En passant zag ze meteen mogelijkheden in een uitvinding die de designer/juwelier René Lalique (1860-1945) in 1920 deed: de massaproductie van glasjuwelen. Kenmerkend voor Chaneljuwelen zijn nog altijd rijen en rijen (glas)parels gecombineerd met goudkleurige (dus niet gouden) kettingen

De wereld een beetje mooier maken, met smaak, met gevoel voor proportie: dat wilde ze.

De schrijver Aldous Huxley ( o.m. ‘Brave New World’) omschreef haar stijl als ‘rijke, overvloedige eenvoud’. Het is nog steeds tekenend voor het huis van Chanel.

In de jaren 20 begon Coco een affaire met de steenrijke en ultrarechtse Hugh Grosvenor, hertog van Westminster. Trouwen wilde ze niet. Dus ook niet met voornoemde hertog.

Coco en Hugh Grosvenor, hertog van Westminster ca 1926. Wikipedia

Coco en Hugh Grosvenor, hertog van Westminster ca 1926. Wikipedia

Ze is wel eens gevraagd waarom ze dát nou niet had gedaan. Coco slingerde er meteen weer een aforisme tegenaan: ‘Er zijn in de geschiedenisboeken vele hertoginnen van Westminster, er is maar één Coco Chanel.’

Prinses Dimitri op haar trouwdag, in Chanel. Vogue 1932. Wikipedia

Prinses Dimitri op haar trouwdag, in Chanel. Vogue 1932. Wikipedia

Er was ook ooit een vader Chanel. Die had het gezin verlaten nadat Coco’s moeder was gestorven aan wat toen heette ‘de vliegende tering’, tuberculose. Dat gebeurde in 1895 toen Coco 12 was. La petite Coco moet zich toen één ding hebben voorgenomen: Nooit meer zó’n pijn … .

Bruidsjapon

En ook nooit meer armoe. Ze wist zich te laten introduceren in de hoogste kringen. Ze kende Edward, prins van Wales, later hertog van Windsor. Ze kende de Russiche grootvorst Dmitri Pavlovich, een neef van tsaar Nicolaas II nog veel beter.

Later, in 1932, trouwde Dimitri met gravin Marina Golenistcheff-Koutouzoff en Coco maakte de bruidsjapon, de sluier en de halsversiering van oranjebloesem.

Al haar adellijke beau’s overlaadden Coco natuurlijk met juwelen. Echte. Maar eigenlijk vond Coco ze niet echt mooi. Eigenlijk vond ze ze een beetje lelijk. En eigenlijk had ze er Heel Andere Plannen mee.

Diana, Chanelpak en Chaneloorbellen. Postcard, Ebay

Diana, Chanelpak en Chaneloorbellen. Postcard, Ebay

Wat kwam het goed uit dat in 1926 de jonge, briljante Siciliaanse ontwerper hertog Fulco di Verdura haar pad kruiste. Hier was iemand die wist hoe haar saaaaie broches en colliers spannend te maken. Binnen de kortste keren stond hij aan het hoofd van Chanels juwelen-afdeling. Hij creëerde een aantal sieraden die nu nog net zo Chanel zijn als het logo (de spiegelbeeld C’s) dat Lagerfeld in de jaren 80 zou bedenken.

Bijvoorbeeld de gouden pareloorbellen-met-de- gevlochten-rand, zoals prinses Diana die vaak droeg (foto links). Fulco Verdura ontwierp die rond 1930. Diana combineerde ze in 1997 met een moderne CC-armband.

Armbanden

Fulco di Verdura's armband in de versie van K.J. Laine. Ebay

Fulco di Verdura’s armband in de versie van K.J. Laine. Ebay

Edelstenen uit Coco’s onbeminde juwelen zette Fulco in eigenwijze armbanden. Die werden prompt nagemaakt door de Amerikaanse costume jewellery ontwerper Kenneth Jay Laine, die het overigens met zowel Fulco als Coco goed kon vinden. KJL’s armbanden worden nog steeds in de vintagerubriek van onder meer Ebay verhandeld voor naar verhouding astronomische bedragen.

Echt of niet echt? Het hoort bij de reidans die Chanel met haar ontwerpen opvoerde. In 1932 lanceerde ze dankzij een opdracht van diamantengigant De Beers een collectie van echte juwelen: strikken, sterren, veren in nooit geziene vormen en met onzichtbaar gezette edelstenen.

Zelf droeg ze graag een mengeling van echt en namaak. Met in haar kielzog tout Paris en al gauw tout le monde.

In haar recente boek ‘La Parisienne’ geeft topmodel/zakenvrouw Inès de la Fressange een aantal tips voor die ondefinieerbare Parijse chic. Een daarvan is: ‘Van top tot teen in dure kleren is even fout als helemaal in goedkope. Maak een combinatie. En niet alleen als je jong bent.’

Koninklijk hebbeding: de Chaneltas. Photo Liu-Wen-Cheng, Wikipedia

Koninklijk hebbeding: de Chaneltas. Photo Liu-Wen-Cheng, Wikipedia

De la Fressange was sinds 1983 jarenlang topmodel van Karl Lagerfeld. Maar toen ze in 1989 als ‘Marianne’, Frankrijks nationale symbool, wilde poseren, ontsloeg Lagerfeld haar. Het boegbeeld van Chanel als burgerlijk symbool: no no Nanette. Exit Inès.

Sinds enige tijd zijn de twee weer on speaking terms. Allebei wat ouder en nu vol wederzijds respect voor een leven in de couture en de haute joaillerie. Allebei hebben ze ook zó hard gewerkt. Eigenlijk zijn ze twee petekinderen van Chanel.

Coco overleed, 87 jaar oud, op 10 januari 1971. Dat was een zondag. Haar vrienden hadden daar alle begrip voor: ‘Het was de enige dag in de week dat ze er tijd voor had.’

 

 

Copyight Els Smit

Gepubliceerd 3 januari 2013,