Johann Georg Mezger (1838-1909)

De dokter met de gouden duimen 

Dokter Mezger, houtsnede uit 1889. Das Buch für Alle. Wikiepdia

Dokter Mezger, houtsnede uit 1889. Das Buch für Alle. 

De ‘masterful’ dokter Mezger viel niet aan hoven te ontbieden. Boer of baron, pauper of prins: wie een behandeling bij hem wilde, diende zich bij hem te melden: in Amsterdam, in Den Haag of, later, in de Zeeuwse badplaats Domburg. Dat eigenzinnige uitte zich ook in zijn werkwijze als geneesheer.

Elisabeth, koningin van Roemenië, als schrijfster bekend als Carmen Sylva, 1881. Wikipedia

Elisabeth, koningin van Roemenië, als schrijfster bekend als Carmen Sylva, 1881. Wikipedia

In geval van reumatiek, jicht, verstuikingen en kneuzingen was het tot dan toe gebruikelijk om de getroffen ledematen stijf in te zwachtelen. De patiënt kreeg het advies zo weinig mogelijk te bewegen.

Maar dokter Mezger schreef juist bewegingsoefeningen voor. Tijdens zijn consulten behandelde hij z’n patiënten met heilgymnastiek en massage. Nu wordt hij gezien als een van de grondleggers van de fysiotherapie.

Maar rond 1870 was dat allemaal recht tegen de draad in. Een verademing, vond menig in verstikkend protocol gevangen vorst. Als een gewoon mens naar een dokter te kunnen reizen en vervolgens ook als een gewoon mens te worden behandeld …

Incognito

Vorsten en vorstinnen hadden al zo veel pogingen tot gewoonheid ondernomen. Incognito reizen bijvoorbeeld. Maar dat wilde nooit helemaal lukken. Lag ook een beetje aan de vorsten zelf.

De Oostenrijkse keizerin Elisabeth (Sisi) in 1882. Gogmsite.

De Oostenrijkse keizerin Elisabeth (Sisi) in 1882. Gogmsite.

Amstelhotel, Amsterda. Wikipedia

Amstelhotel, Amsterdam. Wikipedia

Zoals Betty Kelen in haar kostelijke boek ‘De minnaressen’ schrijft: ‘Keizerin Elisabeth (Sisi) van Oostenrijk reisde als ze niet herkend wilde worden met hele kuddes paarden, geiten en koeien in haar kielzog.

Koning Edward VII van Groot-Brittannië zeilde eens ‘incognito’ met zijn jacht naar Napels, vergezeld van acht oorlogsschepen, vier kruisers, vier torpedojagers en een radioschip.’

Incognito reizen naar dokter Mezger had sowieso weinig zin.

Ten eerste pretendeerde dokter dat voor hem titels niet telden en dat hij slechts ‘patiënten’ kende. En voor de Amsterdammers hoefde ook niemand de schijn op te houden. Iedereen was er op een gegeven moment aan gewend dat het Amstelhotel en omgeving één grote bijenkorf van blauw bloed was.

Want dokter Mezger had, 32 jaar oud, in 1870 domicilie gekozen in het niet lang ervoor geopende Amstelhotel. Daar mag het hotel de dokter tot op de dag van vandaag dankbaar voor zijn. De negentiende-eeuwse vorsten hebben namelijk de weg geplaveid voor vele generaties koningen en prinsen na hen.

Prinses Beatrix doet koning Boudewijn en koningin Fabiola uitgeleide bij het Amstelhotel na de viering van nhet zilveren huwelijk van Juliana en Bernhard in 1962. GvN

Prinses Beatrix doet koning Boudewijn en koningin Fabiola uitgeleide bij het Amstelhotel na de viering van nhet zilveren huwelijk van Juliana en Bernhard in 1962. GvN

Een jeugdige prins Willem, de oudste zoon van Willem III en Sophie. Wikipedia

Een jeugdige prins Willem, de oudste zoon van Willem III en Sophie. Wikipedia

Op een gegeven moment was het voor tout royalty namelijk vanzelfsprekend: als je naar Amsterdam ging, dan logeerde je in het Amstelhotel. Het is een gebruik dat door het Nederlandse koningshuis is overgenomen als er buitenlandse collega’s gehuisvest dienden te worden voor speciale evenementen, zoals het zilveren huwelijk van Juliana en Bernhard in 1962, het huwelijk van Beatrix en Claus in 1966, het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima in 2002 en de inhuldiging van Willem-Alexander in 2013.

Slagerszoon

Johann Georg Mezger was een slagerszoon. Tijdens zijn studie werkte hij in de slagerij van zijn vader in Amsterdam. Een prima leerschool natuurlijk voor iemand die geïnteresseerd is in anatomie en vooral in spieren. Zijn ouders waren in de jaren dertig van de 19de eeuw geëmigreerd vanuit het Duitse koninkrijk Württemberg. Of dat heeft geholpen bij de start van zijn carrière is niet helemaal duidelijk, feit is dat de Nederlandse koningin Sophie ook uit Württemberg kwam.

Hoe dan ook, ze klopte bij Mezger met de vraag of ze eens langs mocht komen met haar oudste zoon prins Willem, een fragiele jongen die eens zijn vader Willem III zou moeten opvolgen. Kennelijk had Mezgers behandeling succes. Meteen al in 1870 kreeg hij van Willem III het predikaat ‘specialiteit in het behandelen van gewrichtsaandoeningen’. De koning benoemde dokter ook tot Officier in de Orde van de Eikenkroon (de voorloper van de Orde van Oranje-Nassau).

Kroonprins Gustaf van Zweden ca 1880. Wikipedia.

Kroonprins Gustaf van Zweden ca 1880. Wikipedia.

En hiermee was Mezgers naam gevestigd, ook in het koninklijke circuit. Een van zijn eerste fans was prinses Marie von Wied (foto hier echtsonder), de jongste dochter van prins Frederik, een oom van koning Willem III. Zij  dacht dat de wonderdokter misschien van nut kon zijn voor haar neef Gustaf, de vermoedelijke Zweedse troonopvolger. De 13-jarige jongen was na een val van zijn paard zo goed als invalide geraakt. Mezger beloofde dat hij hem in drie weken weer zou kunnen laten lopen.

Prinses Marie von Wied. Wikipedia

Prinses Marie von Wied. Wikipedia.

En? Dokter had weer gelijk. En zo was in 1871 al de tweede koninklijke onderscheiding Mezgers deel: de (Zweedse) Orde van de Poolster.

Affaires

Nu wilde het geval dat ook Gustafs moeder koningin Sophia van Zweden, een geboren prinses van Nassau-Anhalt, (portret hier linksonder)  die in die jaren niet lekker in haar vel zat. Het waren vooral de affaires die haar man Oscar II, koning van Zweden en Noorwegen, die haar uit het lood sloegen. Het vertaalde zich in lichamelijke klachten.

Het moet hebben geklikt tussen koningin en dokter. Mezger maakte haar erop attent dat je verplaatsen in een rijtuig niet natuurlijk was. Ook paardrijden was niet ideaal. Hij raadde haar dringend aan te gaan lópen. Later pleitte hij voor huishoudelijk werk. Ze deed het.

Koningin Sophia van Zweden, ca 1872

Koningin Sophia van Zweden, ca 1872. Gogmsite

En, zo bericht de Rijnbode  op 26 juni 1881, kocht koning Oscar II zelfs een pied à terre voor haar in Nederland: het buiten ‘Rosenstein’ bij Velsen.

In de jaren zeventig van de negentiende eeuw moet ook koningin Victoria dokter Mezger in Amsterdam hebben opgezocht. In de Armory Browning Library & Museum in Texa, VS, bevindt zich een brief die Victoria op 1 september 1886 schreef aan de beeldhouwster Henriette Montalba, een studievriendin van Victoria’s dochter Louise.

Mezger was inmiddels in heel Europa een beroemdheid. Henriette Montalba had een marmeren buste van hem gemaakt en die geschonken aan Victoria. Die benadrukte in haar brief dat ze de beste herinneringen aan de ‘masterful’ dokter Mezger en aan Amsterdam bewaarde.

Koningin Victoria van Groot-Brittannië in 1887. Wikipedia

Koningin Victoria van Groot-Brittannië in 1887. Wikipedia

Victoria memoreerde ook hoe goed zijn behandeling haar geliefde echtgenoot Albert had gedaan.

Echter, Mezger begon zijn praktijk pas in 1870 en de prins-gemaal was al in 1861 overleden. De hoogbejaarde  koningin moet hier even verstrikt zijn geraakt in haar gewoonte om bij álle goede herinneringen uit haar leven haar Albert te betrekken.

Boos

In 1886, toen Victoria haar brief schreef, was Mezger al enige tijd weg uit Amsterdam. Boos op het gemeentebestuur.

Interieur Hotel Des Indes, Den Haag. Foto Gerard Drukker, Wikipedia.

Interieur Hotel Des Indes, Den Haag. Foto Gerard Drukker, Wikipedia.

Hij vond dat zijn doorluchtige gasten te weinig werden beveiligd. Hij zocht in 1884 zijn toevlucht in Den Haag, in een ander gerenommeerd hotel: ‘Des Indes’.

Een van zijn beroemdste patiënten daar was keizerin Elisabeth van Oostenrijk (‘Sisi’).

Intussen zat het Amsterdam niet lekker dat de beroemde (en geld in het laatje brengende) dokter de stad had verlaten. Maar zelfs een hoogleraarschap kon dokter niet vermurwen. Wat dat betreft was hij een type van alles of niks.

Tsarina Maria Feodorovna, ca 1900. Gogmsite.

Tsarina Maria Feodorovna, ca 1900. Gogmsite.

Er waren trouwens uitnodigingen uit het buitenland te over. In 1885 reisde hij naar Rome op verzoek van paus Leo XIII voor wie hij echter niet veel kon doen, omdat nierkwalen buiten zijn competentie vielen.

In 1886 had hij naar verluidt dan weer meer succes toen hij in Sint Petersburg tsarina Maria Feodorovna behandelde.

Maar hij werkte toch liever van huis uit om het maar zo te zeggen. Wel schreef hij zijn patiënten vaak als aanvullende therapie een verblijf aan zee voor, want dokter was overtuigd van de heilzame werking van zeewater.

Domburg

Dokter Mezger en de Roemeense koningin Elisaberth (Carmen Sylva)  in Domburg, 1877.

Dokter Mezger en de Roemeense koningin Elisaberth (Carmen Sylva) in Domburg, 1877.

Vanaf 1886 huisde hij ’s zomers in Domburg op het Zeeuwse eiland Walcheren. Dat was geen toeval. Zijn vrouw Pieternella Johanna Borsius met wie hij in 1874 was getrouwd was een Zeeuwse. Ze was een Middelburgse uit de betere kringen, een bankiersdochter. Zij moet hebben geweten van de badcultuur die tout Middelburg op gezette tijden deed afreizen naar Domburg teneinde daar zeebaden te nemen.

Mezger liet hier in 1887 voor zichzelf een huis met praktijkruimte bouwen: Villa Irma. Er is een unieke foto waarop hij op de stoep van zijn villa koningin Elisabeth van Roemenië de hand schudt. Elisabeth was een schoonzuster van Marie von Wied en ook hier had Marie’s enthousiasme voor Mezger dus aanstekelijk gewerkt.

Borstbeeld van Dr. Mezger door ,. Photo Aarnout Helb, Wikipedia.

Borstbeeld van Dr. Mezger door August F.H. Falise. Photo Aarnout Helb, Wikipedia.

De Roemeense koningin voelde zich als een vis in het water in het artistieke klimaat van Domburg. Zelf schreef ze sprookjes, ook verzamelde ze Roemeense volksverhalen. Ze publiceerde die onder het pseudoniem Carmen Sylva.

We kunnen gerust zeggen dat dokter Mezger dankzij zijn klantenkring Domburg rond 1900 op de kaart heeft gezet als exclusieve badplaats, ook in de betekenis van Kurort. Want de adellijke patiënten verlangden uiteraard up to standard accommodaties, zoals hotels, pensions, badhuizen en goede restaurants.

Mezger overleed op 3 maart 1909 tijdens een bezoek aan Parijs. Hij werd begraven in Oostkapelle in Zeeland.

In 1910 brachten zijn welgestelde patiënten geld bijeen voor een borstbeeld van hun dokter met de gouden duimen. Het is gemaakt door August F.H. Falise en het staat tot op de dag van vandaag in het  centrum van Domburg. ‘Zijne dankbare patiënten en vereerders’ meldt een plaquette op de roodgranieten sokkel.

Hoewel zijn behandelmethodes ook kritiek oogstten, waren de vereerders in de meerderheid. Dokter Mezger was werkelijk een internationale beroemdheid. Hij was zelfs het onderwerp van een spotprent uit 1884. Daarop de machtige Duitse kanselier Bismarck met de tekst: ‘Ik meende dat ik de macht in handen had, maar gij zijt het. Gij hebt de soevereinen van Europa onder den duim.’

Een gouden duim bovendien dus.

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 15 januari 2015

Bronnen:

Dr Johann Georg Mezger 1838-1909 en zijn tijd, P.J. Kostelijk, Universitaire Pers Leiden 1972

Hansje Galesloot 2007

Wikipedia

Armory Browning Library & Museum, Texas US

Klik op de foto’s voor vergroting