Juweeltjes van dieren

 Koninklijk Beestenspul

Grace Kelly met Oliver, 1956 The Fashion Spot

Grace Kelly met Oliver, 1956 The Fashion Spot

15672 cartier 1958

Poedel van Cartier voor Frace Kelly, 1959. Copyright Cartier

Het eerste wat Monaco in 1956 van zijn toekomstige vorstin zag, was een zwarte poedel. Bij de ontscheping in de haven van Monte Carlo hield de aanstaande prinses Grace haar hondje ‘Oliver’ stevig in de armen geklemd.

Oliver was een huwelijkscadeau van Grace’s collega Cary Grant. Twee jaar later liet prins Rainier voor zijn vrouw bij Cartier een diamanten poedel maken, met robijnen oogjes en een neusje van onyx. Hij kon zelfs kwispelen én hij kon – aardigheidje – één pootje optillen (foto rechts).

Poedel Oliver was van meet af aan natuurlijk ook zo’n beetje haar handelsmerk. Maar wat te denken van die kip? Ook van Cartier, gemaakt van parelmoer, platina, goud en diamanten, parels en koraal. Rainier gaf Grace deze broche in 1957.

Cartier-kip van parelmoer voor Grace Kelly (1958). Copyright Cartier

Cartier-kip van parelmoer voor Grace Kelly (1958). Copyright Cartier

De kip zit op drie pareleitjes. De wens de vader van de gedachte? En de kip dan de moeder natuurlijk.

Zonder woorden

Met dierenjuwelen kan je zonder woorden iets vertellen. Ook over jezelf. Zo draagt prinses Beatrix als ze bij een hippisch evenement is wel eens een hoefijzerbroche. De aanpak van de Britse prinses Anne is meer recht voor z’n raap. Zij heeft een gouden paardenbroche die ze al decennia draagt. Maar … ze heeft ook een broche in de vorm van een zeepaardje.

Juliana, Paleis Soestdijk, 1959. Foto H.Hilterman, Spaarnestad, Wikipedia

Juliana, Paleis Soestdijk, 1959. Foto H.Hilterman, Spaarnestad, Wikipedia

Toch worden dierensieraden wel degelijk om hun symbolische en zelfs magische betekenis gedragen. Vikingvrouwen in de achtste eeuw zetten hun cape of sjaal vast met een (koperen) speld in de vorm van een dierenkop of een slang: elementen uit de Scandinavische mythologie.

In Egypte waren scarabeebroches populair als amulet tegen het kwaad. En ook daar stond de slang in hoog aanzien. Hij was zelfs het symbool van het koningschap.

Slangenjuwelen zijn heel oud en waarschijnlijk het meest universeel van alle dierensieraden. Misschien omdat slangen altijd zijn geassocieerd met genezing, regeneratie en wijsheid.

Prinses Astrid van België, 2008. Copyright PPE

Prinses Astrid van België, 2008. Copyright PPE

In de Victoriaanse tijd waren ze vooral het symbool van eeuwigdurende liefde. Koningin Victoria droeg slangenringen, een cadeau (in 1840) van haar man Albert.

Ook koningin Juliana had een slangensieraad: een gouden armband die in 1959 bij haar vijftigste verjaardag goed te zien was (foto links).

Slangencollier

Prinses Astrid van België heeft een diamanten slangencollier uit de negentiende eeuw (foto rechts), mogelijk uit de nalatenschap van haar schoonmoeder Margaritha van Savoye-Aosta.

De Britse koningin Alexandra (1844-1925) had een gouden slangenarmband, die ze zowel bij gala als in huiselijke kring droeg (zie de foto, >>klik hier,  op de homepage).

Ontwerpen voor Big Cat-juwelen van Jeanne Toussaint. Copyright Cartier

Ontwerpen voor Big Cat-juwelen van Jeanne Toussaint. Copyright Cartier

Haar kleinzoon Edward, Hertog van Windsor kocht voor zijn vrouw Wallis tussen eind jaren dertig en midden jaren zestig ook heel wat dierensieraden. Het echtpaar had goede banden met grote juwelenhuizen zoals Harry Winston en Van Cleef & Arpels. Maar Jeanne Toussaint, de legendarische ontwerpster van Cartier, had een streepje voor. Van haar hand zijn met name de Big Cat-juwelen, zoals de beroemde armband (foto links). Wallis had in totaal zeven tijgerjuwelen.

Toussaint sloot aan bij een oude traditie. De knappe edelsmeden van eind vijftiende, begin zestiende eeuw maakten ook al gouden en zilver papegaaien, hagedissen en pelikanen (om maar een paar diersoorten te noemen), bezet met edelstenen.

Beatrix, 2008 met smaragd- en saffiervlieg. Copyright PPE/Nieboer

Beatrix, 2008 met smaragd- en saffiervlieg. Copyright PPE/Nieboer

De belangstelling voor de natuur, die begin negentiende eeuw door de Franse schrijver Jean-Jacques Rousseau werd aangemoedigd, had trouwens ook z’n weerslag op de schone kunsten.

Heel veel juwelen van de nu nog regerende koningshuizen stammen uit die tijd. Vandaar al die blad- en bloemmotieven in diademen, colliers en broches. En dus al die sieraden met dieren.

Prinses Irene draagt haar libelle bij de begrafenis van prins Carlos Hugo, Parma 2010. Copyright PPE/Nieboer

Prinses Irene draagt haar libelle bij de begrafenis van prins Carlos Hugo, Parma 2010. Copyright PPE/Nieboer

 

Menagerie

De Nederlandse koninklijke familie heeft ook een mooie menagerie. Er zijn vliegen van diamant met saffier en diamant met smaragd, allemaal uit de negentiende eeuw, die de Soestdijkprinsessen in de jaren zestig  allemaal wel eens als broche hebben gedragen.

Beatrix droeg ze als koningin vaak (foto rechts). Wat je op de foto’s nooit ziet, is dat de vleugeltjes kunnen bewegen.

Eind negentiende eeuw was dat een hit in juwelenland. Die bewegende vliegen stonden immers enig op de voiletjes van de dameshoeden. Bij een beetje tegenwind moeten de dames er uit hebben gezien als hele dure horgordijnen.

Prinses Irene draagt al jaren een libellenbroche van (oudslijpsel)diamanten en robijnen.

Koningin Máxima 2014 met vlinderbroche bezet met diamanten en smaragden. Copyright PPE/Nieboer/pool

Koningin Máxima 2014 met vlinderbroche bezet met diamanten en smaragden. Copyright PPE/Nieboer/pool

Libellen leven in meer dan één wereld (in het water en op het land), maar ze blijven altijd zichzelf. Irene voelt onder meer daarom een band met deze beestjes. Ze draagt de broche vaak bij grote gebeurtenissen in de familie, zoals huwelijken en begrafenissen (foto links).

Het juweeltje is ruim 130 jaar oud. Willem III gaf hem in 1882 cadeau aan Emma toen ze samen in Londen waren voor het huwelijk van Emma’s zuster Hélène met Leopold, Hertog van Albany, de jongste zoon van koningin Victoria.

Nachtuiltjes

De Oranjeverzameling telt zo weten we nu nog andere insectenbroches dan libellen en vliegen.

Prinses Mary van Groot-Brittannië, Hertogin van Harewood met vlinderbroche,1928. Copyright Sotheby's

Prinses Mary van Groot-Brittannië, Hertogin van Harewood met vlinderbroche,1928. Copyright Sotheby’s

Máxima heeft in haar korte tijd als koningin ons ook wat dat betreft al een aantal keren verrast. Wie weet wat er nog meer aan nachtuiltjes en aanverwanten wachten om weer eens uit te vliegen.

Vlinderbroches zijn altijd geliefd geweest en niet alleen bij de Oranjes. Princess Mary van Groot-Brittannië (1897-1965), de dochter van koning George V en koningin Mary, kreeg van haar grootmoeder koningin Alexandra ooit een vlinderbroche (foto links). Er was voor ruim 50 karaat aan diamanten in verwerkt.

Die waren ‘en tremblant’ gezet: de vleugels konden bewegen. In 2010 is de broche bij Sotheby’s verkocht voor 1,82 miljoen dollar.

Prinses Victoria van Zweden met moderne vlinderoorbellen van   . Copyright PPE/Langbehn

Prinses Victoria van Zweden met moderne vlinderoorbellen en -haarspeld van Efva Attling, 2011. Copyright PPE/Langbehn

De Oranjes dragen drie vlinderbroches in het openbaar. Koningin Máxima droeg   onlangs de minst bekende, die is bezet met opalen.

De populairste Oranjevlinder is bezet met diamanten en smaragden (foto hier rechtsboven). Ook deze is een erfstukje van koningin Emma. Hij is behalve als broche veel gedragen als haarsieraad.

Miss Butterfly

De Zweedse prinses Victoria heeft eigentijdse zilveren ‘Miss Butterly’-sieraden (onder meer lange oorbellen) van de Zweedse ontwerpster Efva Attling (foto rechts).

Vlinderarmband van koningin Letizia. Copyright PPE/Thorton

Vlinderarmband van koningin Letizia. Copyright PPE/Thorton

Koningin Letizia van Spanje heeft  een opvallende, grote vlinderarmband van parelmoer.

Camilla, hertogin van Cornwall heeft ook een vlinderbroche, zeggen ze. Maar als je goed kijkt, zie je dat het een vleermuis is. Van oudsher weert de vleermuis het boze oog. Maar bij Camilla gaat het vooral om de knipoog.

Meer dan in fancy kleding en ongemakkelijke grootmoederdiademen lijkt ze oprecht plezier te hebben in originele broches. Ze hééft trouwens wel een vlinderbroche. En libellen. Ze heeft zelfs een wandelende tak (foto’s links en rechts).

Mensen die diersieraden dragen, hebben vaak a sense of fun. En dan voldoet costume jewellery of design ook prima, zoals prinses Margriets teddybeer (foto hier rechtsonder). Teddyberen zijn in allerlei vormen populair sinds begin twintigste eeuw. Ze zijn genoemd naar de Amerikaanse president Theodore (Ted) Roosevelt die tijdens een jachtpartij in 1902 weigerde een voor hem aan een boom vastgebonden beer dood te schieten.

Scatter broches

Prinses Margriet met teddybeer-broche. Copyright PPE.Buys

Prinses Margriet met teddybeer-broche. Copyright PPE.Buys

In de grote verzameling  costume jewellery van koningin Máxima zitten weliswaar geen teddyberen, maar wel twee enorme  spinnen.

Lovebirds, Van Cleef & Arpels

Lovebirds, Van Cleef & Arpels

Diersieraden doen het net zoals bloemjuwelen vaak goed als scatterbroches (twee of meer exemplaren verspreid over de kleding) te dragen. Beatrix droeg, net zoals Juliana, op die manier vaak diamanten sterren (van de koninginnen Sophie en Emma) en diamanten, roosbroches (van Emma). Welbeschouwd zijn Máxima’s reuzenspinnen óók scatterbroches.

Camilla Hertogin van Cornwall draagt dubbele libellen. En dubbele dwergpapegaaienbroches. Dwergpapegaaien? Ons zegt dat niet veel. Maar in het Engels heten ze lovebirds. Dat is niet voor niets. Eenmaal een paartje, blijven ze elkaar levenslang trouw.

De sjah van Perzië schonk Soraya, zijn tweede vrouw, ooit een lovebirdbroche van Van Cleef & Arpels. Op een gouden takje zitten zelfs drié dwergpapegaaitjese – lijfjes van robijn en diamanten kopjes – : een moeder met twee kleine dwergpapegaaitjes. Dat was de bedoeling. Het liep anders, zoals heel veel in het leven anders loopt. Maar dat had de libelle al lang verteld…

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd 14 oktober 2014

Gebaseerd op ‘Er zit een vlieg op de koningin’(Vorsten 2006) en ‘Koninklijk Beestenspul’(Vorsten 2012) ©Els Smit

 

Klik op de foto’s voor vergroting