Kiss me Kate (1)

A dress for H.R.H. Catherine

Kate Middleton

De naam van de ontwerper zal wel voortijdig uitlekken, zeggen ze. Want zo gaat het immers altijd. Het vervolg is al evenzeer deel van de folklore: de belegering door een persleger van het atelier van de betreffende ontwerper en diens tegenoffensief.

Salon van Bruce Oldfield

Voor Kate Middletons trouwjurk is een aantal namen in de running. De foto’s van hun winkels circuleerden deze week bij de fotopersbureaus: good old Bruce Oldfield, die voor prinses Diana in de jaren 80 de ‘Dynasty Di look’ creëerde en Philippa Lepley, die een bruidssalon in Londen heeft en de lieveling van de Londense celebrities is. Maar miss Middleton kan natuurlijk ook gewoon voor Daniella Issa Helagel hebben gekozen, van wie ze al jarenlang een soort ambassadrice is.

Elizabeth Emanuel, die samen met haar toenmalige echtgenoot David, in 1981 de trouwjurk van prinses Diana maakte, weet precies wat de uitverkoren couturier te wachten staat: stress, door de opdracht alleen al, maar ook door de zorg dat niets over de jurk voortijdig bekend mag worden. In een poging de pers op een dwaalspoor te zetten verspreidde de Emmanuels in 1980 zelfs fake-ontwerpen van de trouwjurk.  Drieëndertig jaar eerder, in 1947, werkte de hofcouturier Norman Hartnell (1901-1979) aan de bruidsjurk voor (toen) prinses Elizabeth, in zijn atelier in de Londense wijk Mayfair achter witgekalkte ramen, afgesloten door dikke witte gordijnen.

Juliana’s trouwjurk in de maak, atelier Kühne, Den Haag, 1936

In Nederland was het al voor de Tweede Wereldoorlog, in de laatste maanden van 1936, voorafgaande aan het huwelijk van prinses Juliana en prins Bernhard in januari 937, goed raak waar het om Juliana’s bruidsjurk ging. Maar door een nu (en eigenlijk toen ook) onvoorstelbare inbreuk op het protocol mocht een persfotograaf op 5 december 1936 (sinterklaasdag) opnamen maken in het atelier van het Haagse modebedrijf Maison Kühne. Zodat wij nu nog kunnen zien hoe negen naaisters werkten aan de Grieks aandoende ivoorkleurige satijnen bruidsjapon van prinses Juliana.

Hoe de jurk er echt uitzag, was uiteraard pas op de grote dag te zien. En zo hoort het ook. Er wordt trouwens gezegd dat het ongeluk brengt als voor de bruiloft uitlekt wat een bruid gaat dragen.

Prinses Anita en prins Pieter-Christiaan, 2005

Het was hoe dan ook opletten voor de Haagse couturier Frans Hoogendoorn die in 2005 de opdracht kreeg de bruidsjurk voor Anita van Eijk, de aanstaande van prins Pieter-Christiaan, te maken. ‘Het is ons gelukt het geheim tot aan die zaterdag 27 augustus te bewaren’, aldus Frans Hoogendoorn. ‘Pas toen werd bekendgemaakt wie de maker was.’

Anita’s japon van satin double en Chantillykant maakte indruk. Nog steeds staat hij in de top tien van ‘de mooiste koninklijke bruidsjurken aller tijden’ op de lijstjes die op internet circuleren.

Frans Hoogendoorn

Gevraagd naar aan welke eisen een koninklijke bruidsjapon aan moet voldoen, zegt Frans Hoogendoorn: ‘Kijk, Kate Middleton is natuurlijk geen filmster die gaat trouwen. Dus moet haar japon niet al te modieus zijn en géén strapless. Je ziet vaak dat het unieke in koninklijke bruidsjaponnen wordt gezocht in het borduursel, zoals bij Elizabeth destijds, of in de stof, zoals bij prinses Margriet in 1967 toen het huis Bianchini speciaal een stof met margrieten weefde. Koninklijke bruidsjurken en zeker die van aanstaande koninginnen worden natuurlijk  ontworpen met het oog op de plaats in de geschiedenis die ze krijgen. Hoewel dat niet wil zeggen dat er geen eigentijdse, modieuze elementen in kunnen zitten. Maar het zal toch in de eerste plaats een jurk zijn die bij Kate Middleton past. Zij moet er zich prettig in voelen.’

Ook na de Grote Dag blijven koninklijke trouwjaponnen onderwerp van gesprek, de snit wordt tot in lengte van jaren beoordeeld en de stof. En ook: wat er met de japon ooit Bedoeld is. Dat is zeker een issue sinds bruidsjurken niet meer de mode volgen. De Nederlandse koningin Wilhelmina, de hertogin van York, de latere Queen Mum trouwden zoals alls meisjes van hun generatie in japonnen die naar de laatste mode werden gemaakt. Wilhelmina in een corsetjapon van rond de eeuwwisseling, de hertogin van York in een roaring twenties garçonne (sluike, ruimvallende) japon. Ook Juliana’s japon was gemodelleerd naar de heersende modetrend van de danseres Isadora Duncan die vaak in Griekse gewaden optrad. Maar na 1945 ontstond een aparte bruidsmode, los van het heersende modebeeld.

Nieuwe tijden

Norman Hartnells ontwerp voor prinses Elizabeth in 1947 was één van de, zo niet dè, eerste koninklijke bruidsjapon die de mode niet stipt volgde, dus een beetje buiten de tijd stond, dus al gauw het predikaat ‘sprookjesachtig’ kreeg. En dus ook meer dan ooit ruimte bood voor symboliek.

De omstandigheden boden daarvoor alle gelegenheid. De Tweede Wereldoorlog was nog maar net afgelopen, de zwarte herinneringen waren ook bij de Britse bevolking nog vers. Maar het huwelijk van Elizabeth, de mooie koningsdochter, met de knappe prins Philip beloofde nieuwe tijden.

Botticelli’s ‘Primavera’

Sir Norman Hartnell

Goede modeontwerpers voelen de geest van de tijd perfect aan. Hartnell zegt in zijn autobiografie dat hij voor Elizabeth’s trouwjurk geïnspireerd raakte door het schilderij ‘Primavera’ (‘De Lente’) van de Italiaan Sandro Botticelli (1444-1510) en dan met name door de figuur van ‘Flora’(op het schilderij hiernaast tweede van rechts). Botticelli had de kleding van Flora, de godin van de bloemen, tot in detail uitgewerkt. Hartnell vertaalde dat in geborduurde bloemen (in parel en kristal op zwaar satijn), zoals de Tudor roos van Engeland, het klaverblad van (Noord-)Ierland en de distel van Schotland.

Na ingrijpend restauratiewerk werd de jurk in 2007 na decennia weer tentoongesteld. Ook koningin Elizabeth zag hem toen voor het eerst in jaren terug. Hieronder een korte impressie:

Victoria’s kant

Verreweg de meeste impact impact heeft de trouwjurk van (de eigenlijk not so) shy Di, lady Diana Spencer, gehad. Dit was echt het Huwelijk van de Eeuw en met toen al aanwezig zeldzaam gevoel voor p.r. wist Diana die gelegenheid meesterlijk te onderstrepen. Allereerst was daar de betrekkelijk kleine koets waaruit na de prinses een sleep tevoorschijn kwam waaraan maar geen einde leek te komen.

Koningin Victoria en prins Albert, 1840

In hun boek ‘A dress for Diana’ uit 2006 zeggen de Emanuels: ‘We hebben honderden koninklijke bruidsjurken bestudeerd. We waren meteen al gecharmeerd van het kant dat was verwerkt in de japon van koningin Victoria in 1840. Ook lazen we dat de langste koninklijke sleep 23 voet (6,9 meter) was. Wij dachten en dat dacht Diana ook – ach, we waren allemaal jong – dat we daar wel overheen konden. Dus werd de sleep 25 voet.’

Het was niet alleen de sleep, het was ook de wijde rok. En de ballonmouwen. En de ruches en stroken overal. Het was kortom een archetypische prinsessenjurk. De aartsbisschop van Canterbury, die het huwelijk inzegende, noemde het huwelijk – achteraf gezien een tikje overdreven – : ‘een waar geworden sprookje’. Diana’s jurk raakte in ieder geval menig aanstaande bruid tot in het diepst van haar ziel. Naaipatronen van het jaar erop (en nog jaren erna) getuigen daarvan.

McCalls naaipatronen 1982

De jurk weerspiegelde bovendien hoe Diana haar rol toen zag en wie weet hoe ze zich oprecht voelde. Dit zou trouwens de intrigerende combinatie zijn waarmee ze ruim anderhalf decennium vrouwen over de hele wereld aan zich zou binden, met dank aan de duizenden persfotografen.

Over haar trouwjurk zei ze later: ‘Ik zou die nu nooit meer kiezen.’ Elizabeth Emanuel zei onlangs in een interview in de Daily Mail: ‘De mode van de jaren 80 was gewoon ontzettend opgeklopt. Ik zou nu nooit meer zo’n jurk maken.’

Frans Hoogendoorn constateert echter: ‘Je moet alles in de tijd zien. En toen was het een gewéldige jurk.’

Intussen wordt er letterlijk en figuurlijk geweven en gesponnen aan Kate’s jurk-voor-de-grote-dag. Op 29 april zullen we hem als alles goed gaat zien. Dan kunnen we mogelijk ook lezen hoe ze haar rol als koninklijke hoogheid ziet. We moeten maar goed opletten. Veel meer zal ze van nu af aan niet meer tegen ons mogen zeggen.

Klik op de foto’s voor vergroting en gedetailleerde bronvermelding
Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 29 januari 2011