Kiss me Kate (2)

Een Nederlandse bruidsjurk voor een Engelse prinses

Prinses Helena in bruidskoets met haar vader, Windsor

‘Het zou onzin zijn om de pracht van het huwelijk van vandaag te willen beschrijven, vooral omdat de kranten dat veel beter gaan doen. Maar één ding wil ik wel zeggen: in deze prozaïsche dagen zien je nog maar zelden zo’n grandeur. Werkelijk, de zilveren trompetten, de herauten, de rijtuigen, de prachtige japonnen van de prinsessen in het decor van die prachtige oude kapel – vandaag herleefde de oude Engelse glorietijd!’

Ja, Louise, barones Knightley of Fawsley Hall in Northamptonshire, genoot, getuige haar dagboek van  27 april 1882, toen ze in de St. George’s Kapel van Windsor Castle te gast was bij het huwelijk van Leopold, hertog van Albany (koningin Victoria’s jongste zoon) en Helena van Waldeck en Pyrmont, zuster van de Nederlandse koningin Emma, de vrouw van koning Willem III.

Het plaatsje Windsor leefde mee met dit huwelijk, net zoals het dat in 1999 zou doen toen Edward, de jongste zoon van Elizabeth II met Sophie Rhys-Jones trouwde. Volgens de New York Times van 28 april 1882, die de gebeurtenis belangrijk genoeg vond om te melden, waren de straten versierd met vlaggen en banieren, waren de winkels gesloten en was er veel volk op de been: inwoners van Windsor en toeristen. De verslaggever telde vier afzonderlijke stoeten van rijtuigen. Met als laatste natuurlijk de koets van de bruid, die werd vergezeld door haar vader George Victor én door de Nederlandse koning Willem III. De mensen vonden het prachtig!

Prins Leopold, hertog van Albany

Prinses Helena

Hierbij speelde ongetwijfeld een rol dat de bruidegom, Leopold, hertog van Albany, een geliefde prins was, ook omdat niemand had verwacht dat hij gezien zijn gezondheid überhaupt de huwbare leeftijd zou halen. Hij was een van de eerste slachtoffers van het hemofilie-gen waarvan zijn moeder draagster was en dat in de komende eeuw – door het talrijke nageslacht van Victoria – in zoveel koninklijke families onheil zou brengen. Net als de laatste Russische tsarewitsj (kroonprins Alexei) enkele jaren later, was Leopold zijn hele jeugd bijna letterlijk in de watten gelegd, omdat de minste verwonding een fatale bloeding zou kunnen veroorzaken. Maar hij had het wonderwel gered, bleek bovendien een studiebol en hij was kunstzinnig. In Helena, die al thuis in Arolsen, als de intellectueel van de familie te boek stond, leek hij werkelijk een levenskameraad te hebben gevonden. Hier was dus ook nog oprechte genegenheid in het spel.

Vertedering

Dat Leopold op zijn trouwdag nog met een stok liep – na een ongeluk – droeg alleen maar bij aan de collectieve vertedering. Koningin Victoria had nog aangedrongen op een huwelijk en petit comité, maar daar wilde Leopold niets van weten. Hij wilde net zo’n groots huwelijk als zijn oudere broers. Dus wilde hij ook zoals zijn broer Edward (de latere Edward VII) in de kapel van Windsor Castle trouwen. Koninklijke huwelijken waren nog niet de publieksaangelegenheden die ze later zouden worden. Dus St. George’s Kapel was al behoorlijk groot naar Victoriaanse opvattingen.

Het huwelijk van Edward en Alexandra, St. George's Cjapel, 1863

Onder de genodigden in de kapel was ook de Nederlandse freule Henriëtte van de Poll, hofdame van koningin Emma. Evenals de Engelse barones Knighley legde Henriëtte haar belevenissen vast. Zij deed dat in brieven die ze naar haar moeder verstuurde. Zo berichtte ze: ‘De kapel die magnifique mooi was, was vol heeren en dames in groot toilet.’ De freule constateerde echter ook: ‘De dames frappeerden meer door hun pracht van juweelen en hun bijzonder lage japonnen dan door hun schoonheid.’

Maar het moet het moederhart van vorstin (ook Helena) van Waldeck en Pyrmont goed hebben gedaan dat het decor waarin haar dochter trouwde de status van het huwelijk weerspiegelde. Na Emma, die dus met de koning van Nederland was getrouwd (in 1879) en Marie, die sinds 1877 de vrouw was van kroonprins Wilhelm van Wurtemberg, was nu ook voor de derde dochter een uitstekende partij gevonden.

Het Amerikaanse tijdschrift Harper’s Bazar (dat toen dus al bestond) schreef in haar editie van 20 mei 1882 dat de acht bruidsmeisjes, gekozen uit de beste Britse families, ‘een zo mooi plaatje maakten dat het elke beschrijving te boven ging’. Gelukkig wist de verslaggever wel de juiste woorden te vinden voor de beschrijving van hun japonnen: ‘Rokken met sleep van wit satijn, lijfjes van witte moirézijde (gemarmerde zijde), geborduurd met parels en afgezet met boeketjes witte hei, gele primula’s en viooltjes.’ Misschien viel het licht anders van waar freule v.d. Poll stond, want zij noteerde: ‘De bruidsmeisjes hadden heele lieve toiletten van wit moirée, maar de harde paarsche viooltjes en hard geel prunevères (bedoeld zal zijn primevères, primula’s, RG) waarmede zij gegarneerd waren, vond ik niet mooi. Er waren een paar aardige gezichtjes bij, maar geen één bepaald mooie.’

Alleen het beste

Tsarina Maria Feodorovna, vaste klant van Corbay-Wenzel

Prinses Helena

Maar de bruid: daarover was iedereen het eens, zag er prachtig uit. Kosten noch moeite waren gespaard. Net als drie jaar eerder bij het huwelijk van Emma was alleen het beste goed genoeg. In die tijd kwam je dan al gauw uit bij het Parijse modehuis Corbay-Wenzel, dat onder anderen de dames van de tsarenfamilie als klant had. Het prestigieuze huis had in 1879 ook Emma’s trouwjapon gemaakt: een monumentaal gewaad van atlaszijde dat de tand des tijds aardig heeft weten te doorstaan. Waarschijnlijk heeft Emma een groot aandeel gehad in de keuze van de maker van jurk, want Emma ging hem betalen.

Het was niet eens een geheim. ‘De bruidsjapon was een cadeau van haar zuster Emma’, schreef Harper’s Bazar. Met daarna de beschrijving van de jurk, die zoals toen nog gebruikelijk was, perfect in het modebeeld van het seizoen paste. ‘ Een rok van rijke, witte satijn met splitten aan de onderkant, waardoor guirlandes van oranjebloesem en mirte zichtbaar zijn. De lange satijnen sleep is zwaar geborduurd met zilveren Franse lelies. Het lijfje heeft korte mouwtjes en is net als de splitten van de rok en de sleep afgezet met kostbaar Alençon-kant.’

Freule v.d. Poll zag het toch net weer een tikje anders: ‘De bruid had een magnifique toilet, maar zag er niet op haar avantage uit. Ik vind haar zeer verminderd sedert van den zomer.’

Zoals bij alle andere (koninklijke) bruiloften van alle tijden sprong een aantal gasten er wat betreft hun kleding uit. Koningin Victoria was in zwarte kant met daarop het blauwe lint van de Leopoldsorde, op zijn plaats gehouden door een speld met daarin de befaamde Koh-i-Noor-diamant. Lady Knightley kon niet anders dan opeens ‘zo’n grote loyaliteit met haar koningin voelen’.

Voor Harper’s Bazar droeg prinses Beatrice, Victoria’s jongste dochter de meest opvallende jurk: ‘Een lijfje en sleep van crèmekleurige brokaat, geborduurd met roosjes en lelietjes van dalen en een rok van roze brokaat.’ Bij navraag bleek dat het een eeuwenoude japon was, ooit gedragen door Catharina van Aragon (1485-1536), de eerste vrouw van koning Hendrik VIII. Koningin Victoria had hem kort voor de bruiloft cadeau gedaan aan haar dochter Beatrice.

Freule van de Poll hield het erop dat: ‘bij alle gelegenheden de Princess of Wales (de latere koningin Alexandra) de mooiste, elegantste, gracieuste en gedistingeerdste is.’

Emma

Prinses Marie

Helaas viel koningin Emma buiten de prijzen. Terwijl zij toch bij Corbay-Wenzel speciaal voor dit huwelijk ook voor zichzelf een bestelling had gedaan. ‘Een lijfje bij een oudere hofsleep van rood fluweel’, zo meldt Elisabeth van Braam in het boek ‘Koninklijk Gekleed’. Freule van de Poll zag het zo: ‘Haar toilet: een saumon onderpon met rood fluweel en met zilver geborduurde manteau de cour, was rijk, maar maakte toch geen bijzonder mooi effect. Het was vooral jammer dat de sluier om rijker te tonen met zilver geborduurd was, wat een beetje theatraal stond.’

Maar er was nog iets: ‘Onze Koningin zag er helaas niet heel goed uit, daar haar teint dezer dagen vreeslijk is.’

Net als de bruid en ongetwijfeld moeder Helena en vader George Victor moet Emma het tijdens de festiviteiten heel moeilijk hebben gehad. Er waren slechte berichten uit Wurtemberg. Prinses Marie was bevallen van een levenloos kind en was er zelf slecht aan toe.

Inderdaad overleed Marie drie dagen later, 25 jaar oud.

De Nederlandse delegatie was nog in Londen voor een aaneenschakeling van ontvangsten en feesten. Maar  die werden uiteraard allemaal afgezegd. En op 30 april moest freule v.d. Poll aan haar moeder schrijven: ‘U begrijpt dat wij nu niet langer hier blijven. Morgenochtend moeten wij rouw gaan koopen en morgenavond gaan wij hier vandaan.’

Prinses Irene met libelle van koningin Emma

Om met een iets vrolijker noot te eindigen: de Nederlandse koninklijke familie bezit nog steeds een souvenir van het huwelijk van Helena en Leopold. Tijdens het verblijf in Londen kocht Willem III voor Emma als  aandenken een broche in de vorm van een libelle van goud, bezet met oudslijpsel diamanten en robijnen. De laatste jaren is hij in het bezit van prinses Irene.

Copyright Els Smit

Gepubliceerd 28 februari 2011
Geraadpleegde literatuur:

Harper’s Bazar, 20 mei 1882/‘Niet verder dan dit huis’, René Cleverens, uitg. Nobles C.V. Middelburg, 1994/‘Koninklijk gekleed’, uitg. Waanders B.V. Zwolle, 1998/New York Times, 28 april 1882/The journals of lady Knightley of Fawsley, 1915, uitg. Murray, London; University of Toronto

Klik op alle foto’s voor vergroting en gedetalleerde bronvermelding