Koninklijk Ballet

 

‘Margrethes’ Nøddeknækkeren

Magie in Tivoli

Persconferentie juni 2012

Natuurlijk was het een beetje beangstigend toen de leiding van het Tivoli ballet koningin Margrethe ruim een jaar geleden vroeg of zij de kostuums en de decors wilde ontwerpen voor het wereldberoemde ballet De Notenkraker op muziek van de Russische componist Peter Iljitsch Tsjaikowski. ‘Maar ik moet zeggen dat ik me heel snel heb laten overhalen’, zei de Deense koningin tijdens een persconferentie eerder dit jaar.

Het verzoek kwam niet helemaal uit de lucht vallen. Al sinds de jaren tachtig is Margrethe actief als beeldend kunstenaar. Ze maakt collages en schilderijen, ze ontwerpt keukentextiel en kerkelijke gewaden, ze borduurt en ze bedenkt al jaren theaterkostuums voor onder meer ballet en pantomime.

Maar De Notenkraker of zoals de Denen uiteraard zeggen ‘Nøddeknækkeren’, was natuurlijk heel bijzonder. Met één klap zou Margrethe actief deel gaan uitmaken van een grote Westerse kersttraditie, waarbij bovendien kinderen vaak voor het eerst kennismaken met het theater en met een levend sprookje. Net als bij de Efteling dus, maar dan met ballet.

H. Chr. Andersen

Wat Margrethe mogelijk mede over de streep heeft getrokken is dat deze Notenkraker zich in Denemarken zou afspelen in plaats van in Sint Petersburg.

Olga Preobrajnskaya danste de eerste Clara ooit: Sint-Petersburg 1892

Zo is de beroemde Deense sprookjesschrijver Hans Christiaan Andersen een van de gasten op Kerstavond. Van hem krijgt de kleine Clara  een speelgoednotenkraker. En als Clara aan het eind van de avond in slaap valt, reist ze – met haar Notenkraker/prins –  in haar droom niet zoals gebruikelijk naar het magische rijk van de suikerfee, maar naar het sprookjespark Tivoli in Kopenhagen.

Decorontwerp voor De Notenkraker, 1892

Een ballet maken is teamwork en Margrethe werkte nauw samen met onder anderen choreograaf Bendixen en de Britse kostuumontwerper Alan Watkins, die eerder voor de Royal Shakespeare Company en Covent Garden werkte.

‘Een project als dit kan alleen maar slagen als je open en eerlijk tegen elkaar bent’,  zei Watkins in juli tegen het persbureau Reuters. ‘Zelfs als je met Hare Majesteit samenwerkt, kan je alleen maar goede resultaten boeken als je overlegt en meningsverschillen hebt. En het allerbelangrijkste is dat je oprecht tegen elkaar bent.’

De oer-Notenkraker ging op 18 december 1892 in première in het Mariinskytheater in Sint-Petersburg in Rusland (foto’s links en rechts) . Na veertien voorstellingen viel het doek na genadeloze kritieken en gebrek aan belangstelling.  De muziek van Tsjaikowski kon er nog  mee door,  maar voor een ballet zaten er, vond men, wel erg weinig danspassen. Pas in 1934 werd de Notenkraker zijn weer opgevoerd: in Londen.

Topuitvoeringen

Zweedse Notenkraker uit 2008, Kungliga Baletten

Maar tegenwoordig hebben volgens Wikipedia meer dan vijftig balletgezelschappen De Notenkraker op hun repertoire. Van de oorspronkelijke choreografie is alleen de grand pas de deux van Clara en haar prins overgebleven. Er zijn diverse topuitvoeringen in de choreografie van klinkende namen zoals de balletdansers Barishnikov en Nureyev. Ook de begenadigde Nederlandse choreograaf Toer van Schayk maakte een fraaie Notenkraker voor het Nationale Ballet (1996). Terug op de basis van het ballet dirigeerde Valery Gergiew een uitvoering van pure magie  door het ballet van het Mariinskytheater.

Donderdag 22 november was dan de première van de Deense Notenkraker. Natuurlijk in tegenwoordigheid van koningin Margrethe, die haar zusters Benedikte en Anne-Marie ook had uitgenodigd. Er hing een sfeer van gespannen afwachting.

Logisch, maar er was al één lichtpuntje. Het was in een bijzin, maar de theaterreus Watkins had al laten weten: ‘Ik vind haar een fantastische ontwerpster.’

 

 

 

 

 

 

En hier zijn ze dan: de dansers van de Deense Notenkraker in hun koninklijke kostuums:



 

 Klik op de foto’s voor vergroting en gedetailleerde bronvermelding

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 26 november 2012