Koninklijke baretten

Máxima’s Boina Vasca: meer dan een leuk hoedje

 

Koninginnedag 2004

Als koningin Beatrix op Koninginnedag 1964 met een rode baret had staan zwaaien op het bordes van Soestdijk, dan waren de rapen gaar geweest. De vermoedelijk troonopvolgster  van Nederland zou zich dan namelijk demonstratief solidair hebben verklaard met de rechtse politieke aspiraties van de Carlistenleider prins Carlos Hugo van Bourbon-Parma,  de kersverse echtgenoot van Beatrix’ zuster Irene. Want de rode baret – dat wist iedereen – was het symbool van de Carlisten.

Maar er gebeurt zo veel in de wereld en we vergeten snel. Dus zag op Koninginnedag 2004 niemand iets anders in Máxima’s hoofddeksel dan een ‘Leuk Hoedje’, uitstekend passend bij de informele uitstraling van haar taboedoorbrekende (zucht) spijkerjasje.  Toch was haar rode alpino meer dan dat. Nee, geen beladen politiek statement, maar wél een boina Vasca.

Baskische baret. 1965

Boina is baret in het Spaans. En het bijgevoeglijk naamwoord Vasca verklaart alles. De Spanjaarden hebben de neiging om de V uit te spreken als een zachte B, waarbij je dus al snel Boina Basca hoort en dat is precies wat Máxima droeg: een Baskische baret.

In Argentinië wordt de Baskische baret gekoesterd: vooral door de gaucho’s, de cowboys van de pampa’s. Maar ook door veel stedelingen, met name de afstammelingen van de immigranten uit Baskenland, onder wie Máxima’s voorouders, die zo’n 125 jaar geleden hun nationale hoofddeksel introduceerden in hun nieuwe vaderland.

Dat lijkt nog maar kort geleden en dat is het ook, maar voor een land met een zo korte historie is het een hele tijd. De Baskische baret maakt in ieder geval nu al deel uit van het ‘Argentijnse erfgoed’. Maar hij wordt niet als een museumstuk beschouwd. Integendeel, hij wordt veel gedragen. En hij wordt nog op grote schaal geproduceerd, door onder meer het familiebedrijf Bonigor SA in Buenos Aires, waar inmiddels de vijfde generatie aan het bewind is. De baretten, in merinowol of katoen worden trouwens wereldwijd verkocht.

Bohemien

Carlos, hertog van Madrid, Carlistenleieder (1848-1909)

Zo’n succes kan de boina Vasca niet alleen te danken hebben aan een immigratiegolf gelukzoekers in een obscuur 19de eeuws terra incognita. Nee, het is natuurlijk gewoon een  duizend-dingen petje dat bijna iedereen staat, omdat iedereen het naar eigen inzicht kan plooien. Het overleeft ook, omdat het je een onmiskenbaar bohémien odium kunt geven. De artiest, de vrijdenker, de artistiek leider, de modekoning: de Baskische baret kennen ze allemaal.

En al eeuwen. Dit draagt ongetwijfeld bij aan het respect waarmee hij wordt bejegend in Argentinië. De boina Vasco is zó oud.

Een jonge Hendrik VIII van Engeland, met baret

Het is algemeen aanvaard dat zijn wortels inderdaad in de regio liggen waar Baskenland deel van uitmaakt: Noord-Spanje, Zuid-Frankrijk.  Sinds mensenheugenis dragen en de herders van de Pyreneeën hem als bescherming tegen weer en wind. Uit die oervorm zou zich een scala aan baretten ontwikkelen. De Franse alpinopet bijvoorbeeld. Maar ook de Baskische baret, waarvan zowel de Argentijnse boina Vasca als de rode Carlistenbaret afstammen. En beide hebben merkwaardigerwijs een rol gespeeld in de recente (familie)geschiedenis van de Oranjes.

En de familie hád al iets met baretten, zoals alle koninklijke families trouwens. Kan niet anders. De herders van de Pyreneeën waren niet de enigen die op het idee van een simpele hoofdbedekking kwamen. Sinds minimaal 700 jaar voor Christus zijn van over heel Europa baret-achtigen bekend. Ook hieruit hebben zich veel verschillende baretten ontwikkeld.

Hele sjieke bijvoorbeeld. Menig (kerk)vorst uit de Renaissance is afgebeeld met een baret. Zoals de  Britse Tudorkoning Hendrik VIII.

En de militaire baretten. De laatste grote sprong voorwaarts wat dat betreft dateert uit de Tweede Wereldoorlog en dankt de baret aan de Britse geniale veldmaarschalk generaal Montgomery (‘Monty’). Hij populariseerde de militaire baret zoals die al door onderdelen van het Britse leger werd gedragen. En inmiddels is Monty’s baret bij veel legeronderdelen ingeburgerd. Bijvoorbeeld bij de Deense House Guards (foto linksonder) en de Nederlandse Irenebrigade, waarvan prinses Irene nog wél steeds beschermvrouwe is.

Prinses Mary. 2007

Prinses Mathilde

Prins Bernhard nam als bewonderaar de hoofddracht van ‘Monty’ over toen hij in 1944 en 1945 de bevrijde Nederlandse gebieden bezocht. Later in zijn leven, in 2004, zou hij nog een lans breken voor het behoud van de groene baret voor de Commandotroepen, het elite-onderdeel van de Nederlandse strijdkrachten. Met succes. De voorgenomen groene baret voor de hele landmacht ging niet door.

Intussen is de baret ook een permanent item in de vrouwenkleding sinds de bevrijdende mode van de jaren 20 van de 20ste eeuw. Prinses Juliana zag er wel wat in. Ze droeg al snel echte alpinopetten. En vlak na haar verloving in 1936 zwaaide ze enthousiast met op haar hoofd een ‘pannenkoekbaretje’.

Anno nu blijkt de aloude baret voor moderne prinsessen een uitermate handig hulpmiddel om een brug te slaan tussen hun hoeddragende schoonmoeders en de nieuwe tijd: toch een hoofdbedekking, maar niet te formeel.

Martin Zorreguieta

En dus dragen Mette-Marit en Mathilde een baret. En Máxima natuurlijk.  En, eh, haar broer Martin.

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd 29 mei 2011

Klik op alle afbeeldingen voor vergroting en gedetailleerde bronvermelding