Koninklijke hoeden

 

Nieuwe koninginnen, nieuwe turban 

Koningin Mathilde, 21 juli 2013

Koningin Mathilde, 21 juli 2013. Copyright PPE/v.d.Werf

‘t Was even knipperen met de ogen, een beetje puzzelen, maar uiteindelijk kon het niet anders: de eerste hoed die Mathilde als koningin van België droeg, is een turban. Ontwerp: Fabienne Delvigne. Zij maakte recentelijk ook een aantal turbans-nieuwe-stijl voor de nieuwe koningin van Nederland.

Koningin M áxima, Eindhoven, 2013. Copyright PPE/Nieboer

Koningin M áxima, Eindhoven, 2013. Copyright PPE/Nieboer

Een beetje verwarrend bij de speurtocht naar de ware aard van Máxima’s en Mathildes hoeden was de manier van dragen: achter op het hoofd, á la Jackie Kennedy rond 1960.

De first lady schreef  modegeschiedenis door voor het eerst een pillbox (een doosjesachtig hoedje) niet schuin op het voorhoefd maar recht op het achterhoofd te zetten. Dat was nieuw voor de wereld, maar voor Jackie niet. Ze droeg namelijk al haar hoeden achterop haar hoofd.

Al snel waren de pillboxen á la Jackie hoogmode. Ook in koninklijke kringen: Farah Diba, koningin Sirikit van Thailand en prinsessen Beatrix, om maar een paar namen te noemen, droegen ze. Maar de geniale Franse couturier Hubert de Givenchy had het hele idee begrepen en hij liet zijn muze Audrey Hepburn in 1964 voor Vogue poseren met een turban achter op het hoofd.

Duizend-en-één-Nacht

Sultan Quaboos van Oman, wikipedia

Sultan Quaboos van Oman. Wikipedia

Ook dat was een stijlbreuk, want in de jaren zestig werden (ook) turbans meestal in hun originele vorm gedragen: nauwsluitend om het hoofd, (vrijwel) alle haar bedekkend. Zo hoorde het, al vanaf oeroude tijden en vooral in de landen van de de sprookjes van Duizend-en-één-Nacht.

De blauwe sultane, een ontwerp van Léon Bakst voor Les Ballets Russes, 1911. Wikipedia

De blauwe sultane, een ontwerp van Léon Bakst voor Les Ballets Russes, 1911. Wikipedia

De kaliefs en sultans van Sherazades verhalen waren, net zoals hun tegenhangers in de echte wereld, heersers over zandlanden. Woestijnzand wil nog wel eens lelijk opwaaien. Dus bescherm je je haar door er een lap omheen te winden. Het beste is om die op de een of andere manier vast te zetten, bij voorkeur door de lap te knopen. Voor de populariteit van de tulband hielp het natuurlijk ook dat de profeet Mohammed er naar verluidt een fan van was.

Het is met de turban net als met een pizza: de basis is altijd hetzelfde, de versiering is steeds anders. Hoe rijker de drager hoe mooier de versiering. Hoe mooier de stoffen ook. Dat kun je vandaag de dag nog zien aan sultan Quaboos, de rijke heerser van Oman (foto rechts).

Modeartikel

Meisje met de parel, én met een turban, 1665, Johannes Vermeer, wikipedia

Meisje met de parel, én met een turban, 1665, Johannes Vermeer. Wikipedia

Europa kent nauwelijks zandstormen en de temperaturen wisselen. Ieder seizoen vraagt om andere kleding. Europa kent wel turbans, maar dan als modeartikel. De inspiratie ervoor kwam echter uit het Oosten en eigenlijk al heel lang geleden.

Na de Kruistochten, in de twaalfde en dertiende eeuw, vertelden de Kruisridders dat ze De Ongelovigen (de islamieten) hadden overwonnen. Maar de culturele overwinning was op veel fronten voor ‘De Ongelovigen’. Zijde, damast, specerijen, reukwerk en daarmee een sfeer van heerlijk ruikende, zacht aanvoelende overvloed overspoelden binnen de kortste keren de Europese markt.

Vertue Jodrell, 1775, Joseph Reynolds, gogmsite

Vertue Jodrell, 1775, Joseph Reynolds. Gogmsite

Halverwege de veertiende eeuw (1350) verschenen op die golf van luxe de eerste turbans in het modebeeld – om  nooit meer helemaal te verdwijnen. In de jaren dertig (van de twintigste eeuw) heette het in een reclameslogan dat turbans áltijd mode waren.

Dat is een beetje overdreven, maar ze pasten wel vaak in de heersende modetrend. Zo waren ze eind achttiende eeuw groot en weelderig. De dames van het Napoleontische  keizerrijk (1806-1815) hebben de naam, maar al decennia ervoor droegen Parijse vrouwen turbans. Het had te maken met de archeologische opgravingen in onder andere Egypte. Oude beschavingen waren je van het, met alle (kleding)stijlen die daarbij hoorden, dus ook de turbans van het oude farao-rijk én het eigentijdse islamitische, Egypte.

Weelderig

Koningin Desideria van Zweden, omstreeks 1820, met turban. Gogmsite

Koningin Desideria van Zweden, omstreeks 1820, met turban. Gogmsite

Een turban is in vele tuigen mak. Dit komt door zijn constructie: een om het hoofd gedrapeerde lap. Zo kan je hem zo groot en zo klein maken als je wilt. De kapsels van na de Franse Revolutie waren nonchalant opgestoken en weelderig. De turbans waren dus groot (foto hier linksboven).

De Napoleontisch mode (‘Empire’) met z’n flinterdunne stoffen mocht dan dan snel uit de gratie zijn, de turban bleek het ook goed te doen bij de pijpenkrullen en wijduitstaande rokken van de Biedermeiermode (1830). Een paar struisveren erop en de turban was weer up to date.

Prinses Juliana, 1936, met haar 'cache-misère'. Potcard, GvN

Prinses Juliana, 1936, met haar Pouret-stijl  ‘Cache Misère’. Postcard, GvN

Maar daarna was het langdurig uit met de pret. Pas in de jaren twintig van de twintigste eeuw dook hij weer op, als perfect hoofddeksel voor de jongensachtige mode, die de bevrijding van de vrouw, letterlijk uit het keurslijf, symboliseerde.

Toch speelde ook nu de invloed van het Oosten nog een rol, namelijk de Ballets Russes, het in Parijs gevestigde, baanbrekende balletgezelschap van de Rus Serge Diaghilev, en vooral de kostuums en decors van Léon Bapst die vaak de sfeer van Duizend-en-één-Nacht ademden. Haute couturier Paul Poiret introduceerde in 1911, twee jaar na de start van de Ballets Russes, de turban-nieuwe stijl. Ze waren instant een must voor elk avondje-uit in Parijs.

Een van de grootste turbanista's of all times, GvN

Prins Berngard, koningin Julina, ca 1960.  Postcard, GvN

Koningin Juliana (geboren in 1909) is dus als het ware opgegroeid met turbans. Én ze was er van meet af aan dol op. Dat waren meer vrouwen, ook omdat de turban dé oplossing was voor een bad hair day. In brede kring stonden turbans zelfs bekend als ‘Cache Misère’ (‘Ellende-verstopper’).

Je weet het natuurlijk niet zeker, maar je mag toch aannemen dat Juliana in haar jeugd niet voor niets dichtte: ‘Wij van Oranje, hebben haar als franje.’

Beatrix heeft als koningin geen turbans gedragen. Ging niet. Te veel beatrixkapsel.

Turbanista

Garbo lacht, met turban, ca. 1935, postcard, ebay

Garbo lacht, met turban, ca. 1935. Postcard, ebay

Juliana daarentegen heeft in haar leven honderden turbans gehad. Ze droeg ze in haar verlovingstijd, in ballingschap tijdens de Tweede Wereldoorlog, in al haar 32 jaren als koningin. En daarna. Ze was een van de grootste turbanista’s of all times.

In de jaren dertig – waarin Juliana verliefd, verloofd en getrouwd raakte – wist de turban nog steeds letterlijk en figuurlijk van geen wijken, mede onder invloed van het nieuwe medium film. Al in de jaren twintig hadden de sterren van het witte doek, zoals Pola Negri, de allure van de turban ontdekt. Dat was in de tijd van de stomme film.

Grace Kelly, White House 1961. Detail postcard, Ebay

Grace Kelly, White House 1961. Detail postcard, Ebay

Maar toen de filmsterren gingen spreken, bleef de turban. Op een van de weinige foto’s waarop Greta Garbo lacht, draagt ze een turban (foto links). Alle grote filmsterren vanaf  1920 (om er een paar te noemen: Marlene Dietrich, Elizabeth Taylor, Sophia Loren) zijn gefotografeerd met turbans.

Net zoals vandaag de dag ontleende royalty een deel van zijn glamour aan de raakvlakken met de sterrenmode. Grace Kelly was natuurlijk beide: filmster en vorstin. En ze droeg turbans. Ook toen ze in 1961 op staatsbezoek in de V.S. haar beroemde blik van ‘Met-hem-zou-ik-morgenochtend-wel-een-beschuitje-willen-eten’ wierp op president John F. Kennedy (foto rechts).

Koningin Máxima, Zeeland 2013. Copyright PPE/v.d.Werf

Koningin Máxima, Zeeland 2013. Copyright PPE/v.d.Werf

Presidentsvrouw Jackie stond erbij en keek ernaar.

Frisur-turban

Jackie op haar beurt kan er echter nog steeds op bogen dat ze de plaats waar hoeden op het hoofd worden gedragen voor de eeuwigheid ter discussie heeft gesteld.

Turban Tuareg, Algerije. Wikipedia

Turban Tuareg, Algerije. Wikipedia

In feite haken koningin Mathilde en koningin Máxima in op de Jackie Kennedytrend. Sinds de jaren zestig hebben turbans die een gedeelte van het haar laten zien trouwens een eigen naam: ‘Frisur-turbans’ (kapselturbans).

Anno nu passen turbans uitstekend in de crisisboodschap die de nieuwe koninginnen willen uitstralen: gekleed en toch simpel. Wie wil, leert op Youtube hoe zelf een sjaal als turban te knopen. Net zoals vrouwen dat in de Crisis van de jaren dertig en in de Tweede Wereldoorlog deden. En in de jaren vijftig waarin Europa de draad weer oppakte: hard werken en weinig te verteren. Dus geen stadse fratsen. ‘Ik wil mijn gastheren niet voor het hoofd stoten’, zo verklaarde koningin Juliana destijds haar eenvoudig ogende tailleurs en hoeden, waaronder dus heel veel turbans.

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 27 juli 2013 

Met dank aan hoedenontwerpster Emmy Jaarsma die bevestigde dat de nieuwe koninginnen inderdaad heuse turbans dragen. Bezoek ook eens Emmy’s website: http://www.emmyjaarsma-design.nl/ 

Klik op de foto’s op deze pagina voor vergroting