Koninklijke kleding: Dresscodes

Charles is altijd heel fraai in zijn morning dress

Charles in morning suit voor aanvang van een garden party. Copyright PPE/Clarence House

Charles in morning suit voor aanvang van een garden party. Copyright PPE/Clarence House

Koning Willem-Alexander, 100 jaar Erasmus Universiteit Rotterdam, september 2014. Copyright PPE/Nieboer

Koning Willem-Alexander, 100 jaar Erasmus Universiteit Rotterdam, september 2014. Copyright PPE/Nieboer

Ze zeggen dat als een vrouw eenmaal gewend bent om hoeden te dragen, ze nooit meer anders wil. Misschien gaat het koning Willem-Alexander inmiddels net  zo met maatkostuums.

Natuurlijk was hij als kroonprins al gewend om regelmatig formele kleding te dragen. Maar sinds zijn inhuldiging zijn de formele pakken, de jacquets en de rokkostuums alom aanwezig.

Als er één prins is die hoe dan ook oprecht plezier lijkt te scheppen in formele kleding, dan is het Charles, Prins van Wales.

Toegegeven, hij stamt uit een traditie van well dressed men.

Zijn overgrootvader Edward VII introduceerde bijvoorbeeld de black tie (smoking) als avondkleding. En zijn oudoom Edward VIII, de latere Hertog van Windsor was en is nog steeds een stijlicoon. Ook Charles’ vader prins Philip kleedt zich zeer goed.

Charles is altijd heel fraai in zijn ‘morning dress’ , in het Nederlands ‘jacquet’.

Prinsjesdag 2011. Pieter van Vollenhoven in jacquet. Copyright PPE/van Katwijk

Het is de meest formele kleding voor overdag: een kostuum bestaande uit een pandjesjas, een gestreepte broek (zonder omslag), een wit overhemd met een blinde sluiting en dubbele manchetten, een grijze of zwarte stropdas en een grijs vest.

Nieuwjaarsreceptie voor het Corps Diplomatique, 2014. Willem-Alexander in jacquet. Copyright PPE/Nieboer

Nieuwjaarsreceptie voor het Corps Diplomatique, 2014. Willem-Alexander in jacquet. Copyright PPE/Nieboer

Charles’ allemooiste jacquet is licht blauwgrijs (morning grey), foto linksboven.

Ook hier zit de perfectie in de details: de horlogeketting, de stropdas die zo geraffineerd kleurt bij de bloem in zijn knoopsgat, het gedessineerde pochet.

Hij draagt deze morning suit vooral naar Ascot. Daar, bij het paardrijden, ligt, in de 19de eeuw, ook de oorsprong van de pandjesjas. Het rijdt immers zoveel makkelijker in een jas die van voren schuin is weggesneden.

Trouwen en rouwen

Nederland kent geen paardenrace-cultuur van dit formaat. Hier is het jacquet voornamelijk voor trouwen en rouwen: voor huwelijken en begrafenissen dus. Het Nederlandse koninklijk huis houdt zich vrij strikt aan deze codes. Jacquet was de dresscode bij de  kerkelijke inzegeningen van de Oranjehuwelijken van de laatste decennia, zeker voor de bruidegom en de naaste familie.

Huwelijk van prins Carlos in Brussel. Prins Constantijn draagt een buff vest bij zijn jacquet. Copyright PPE/Nieboer

Huwelijk van prins Carlos in Brussel. Prins Constantijn draagt een buff vest bij zijn jacquet. Copyright PPE/Nieboer

Ook bij begrafenissen was jacquet de dresscode, behalve bij de bijzetting van koningin Juliana in 2004. Toen volstonden voor de heren donkere kostuums met donkere stropdassen.

Bij belangrijke recepties overdag, zoals de Nieuwjaarsreceptie in het Paleis op de Dam, draagt  Willem-Alexander ook vaak een jacquet (foto linksboven).

Op Prinsjesdag is het traditie dat de mannelijke leden van de koninklijke familie – voor zover ze niet in uniform zijn – in jacquet zijn. Net zoals de ministers.

Dit stamt uit de tijd dat ministers verplicht een jacquet droegen als ze bij de koning op audiëntie gingen. Maar dat gebeurt niet meer: Mark Rutte gaat naar de koning in een business suit: een net, donker pak met een overhemd en een stropdas. Dit draagt koning Willem-Alexander trouwens ook het meest.

De parelgrijze Charles-variant is in Nederlandse koninklijke kringen nog niet waargenomen, maar Constantijn, Carlos en Jaime brengen bij gelegenheid een luchtige toets in hun jacquet aan door er beige (de officiële benaming is buff) vesten bij te dragen (foto links).

Jacquets zijn taboe na zonsondergang – eigenlijk al niet meer na zes uur ‘s avonds –  en horen dus niet bij het diner.

Bal op het Witte Huis 1976. Prins Philip van Groot-Brittannie danst in white tie met presendentsvrouw Betty Ford. Wikipedia

Bal op het Witte Huis in 1976. Prins Philip van Groot-Brittannie danst in white tie met presendentsvrouw Betty Ford. Wikipedia

‘s Avonds gelden heel andere kledingcodes. Natuurlijk brengen majesteiten en (koninklijke) hoogheden tegenwoordig hun meeste avonden door in gemakkelijke kleding. Maar als ze ‘s avonds officieel uitgaan, dragen ze bijna altijd formele kleding: smoking of rokkostuum.

Première Novan Zembla, Amsterdam 2011. Prins Maurits in scherp gesneden smoking (black tie). Copyright PPE/Nieboer

Première Novan Zembla, Amsterdam 2011. Prins Maurits in scherp gesneden smoking (black tie). Copyright PPE/Nieboer

Die worden nogal eens met elkaar verward. De Engelse benamingen bieden echter een ezelsbruggetje: smoking is  black tie (zwarte strikdas), rok is white tie (witte strikdas).

Bij galadiners tijdens staatsbezoeken wordt soms black tie soms white tie gedragen. De dresscode wordt bepaald door de gastheer en de gastvrouw.

Black tie

Smoking (in het Engels black tie) is het meest gangbaar: een zwart kostuum met een recht jasje met zijden revers en een broek met een zijden bies, een wit overhemd en een zwarte (zijden) strikdas. Het is de dracht voor (film)premières en andere rode-loper-aangelegenheden en feesten vlak voor of vlak na koninklijke bruiloften.

In de jaren zeventig werden gekleurde smokingjasjes populair. Prins Bernhard had een flashy electric blue exemplaar. Hij droeg er een wit overhemd met ruches bij. Pieter van Vollenhoven had ook zo’n overhemd. Het was mode.

Bij het galadiner tijdens een staatsbezoek is de dresscode vaak ‘rokkostuum’ (in het Engels ‘white tie’, in het Frans: ‘cravatte blanche’). Het is het sjiekste van het sjiekste, zeg maar: groot gala.

Prins Frederik van Denemarken in gala-uniform bij de inhuldiging van Willem-Alexander in 2013. Copyright PPE/Nieboer

Prins Frederik van Denemarken in gala-uniform bij de inhuldiging van Willem-Alexander in 2013. Copyright PPE/Nieboer

Willem-Alexander legt de eed af, in rokkostuum. Amsterdam, 30 april 2013

Willem-Alexander legt de eed af, in rokkostuum. Amsterdam, 30 april 2013. Copyright PPE/Lex van Lieshout

Een rokkostuum bestaat uit een zwarte, doublebreasted pandjesjas en een broek (met een of twee satijnen biezen) van dezelfde stof.  De jas is zó gesneden dat hij aan de voorkant openvalt. Overhemd, met opstaand boord, vest en strikdas zijn wit.

Willem-Alexander legde in rokkostuum zijn eed van trouw aan de Staten-Generaal af (foto rechts). Alle koninklijke gasten waren ook in white tie. Met dien verstande dat sommige van de buitenlandse kroonprinsen (Charles en Frederik) uniformen droegen. Onder ‘white tie’ vallen namelijk ook  militaire gala-uniformen.

Ontslag

Volgens de Grondwet mag geen militair deel uitmaken van de regering. Aan koning Willem-Alexander werd hem daarom op de dag van zijn inhuldiging (30 april 2013) eervol ontslag verleend.

Toch heeft de koning nog steeds het recht om een legeruniform te dragen. Zij het dat het een ceremonieel uniform is, waar de militaire onderscheidingstekens zijn vervangen door ‘het koninklijk distinctief’: een embleem met de symbolen van de koninklijke macht en waardigheid: het rijkszwaard, de rijksappel en de scepter.

Wel mag Willem-Alexander op de borst zijn persoonlijke onderscheidingen (bijvoorbeeld buitenlandse orden) dragen.

Koning Juan-Carlos van Spanje en koning Harald van Noorwegen (onder anderen) dragen ook gala uniformen bij staatsbezoeken. Zoals prins Bernhard dat als inspecteur-generaal der strijdkrachten dat destijds deed. En Willem-Alexander dat als kroonprins deed.

Als koning zal hij de dresscodes voornamelijk in burgerkleding naleven, ook dresscodes die zowel ‘s avonds als overdag gelden, zoals ‘informeel’ (een pak of een combinatie van broek en colbertje, met een stropdas) en ‘tenue de ville’ (een gekleed, donker, pak met stropdas al of niet met vest).

Smart casual in New York, 2009. Copyright PPE/V.d.Werf

Casual in New York, 2009. Copyright PPE/V.d.Werf

Stockholm 2010, Copyright PPE/Nieboer

Stockholm 2010. Copyright PPE/Nieboer

Bij de officiële fotosessies met de kinderen draagt de koning vaak casual kleding (katoenen broek, overhemd met open boord), maar met een colbertje.

In een dergelijke outfit  zie je de koning echter ook soms op werkbezoek. Maar dan moeten plaats en tijd er wel aanleiding toe geven. New York schijnt zich ervoor te lenen (foto rechts).

En dan is er nog de quasi-privéklding. Die zie je soms als er rond koninklijke huwelijken in het buitenland informeel wordt geshopt, maar altijd onder het toeziend oog van tientallen fotografen (foto links).

Onder welke kledingcode zou je dit nu eens kunnen plaatsen? Smart casual ? Of weliswaar (gekreukt) smart, maar toch vooral casual? Kom er maar eens achter. Is het trouwens wel een dresscode? Of is het bedoeld als een puzzeltje voor de media? In dat geval is dit dus ook een mediacode!

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 4 december 2014

Gebaseerd op een eerdere publicatie ©Els Smit in ‘Vorsten nr. 11 2013

 

Klik op de foto’s voor vergroting