Koninklijke Lente: Groene edelstenen

Er zijn zelfs groene diamanten …

De groene Dresden diamant van ruim 40 karaat in een zetting van diamanten in een hoed-juweel.

De groene Dresden diamant van ruim 40 karaat in een zetting van diamanten in een hoed-juweel.

Koningin Mary van Groot-Brittannië (1967-1953) draagt een collier met smaragden die haar familie ooit in een sweepstake had gewonnen. Gogmsite

Koningin Mary van Groot-Brittannië (1967-1953) draagt een  diadeem, een collier en een broche met smaragden, die haar familie in een sweepstake had gewonnen. Gogmsite

Lang geleden werden alle groene edelstenen ‘smaragd’ genoemd. Dus, bijvoorbeeld, ook de blauwgroene edelstenen die wij ‘turkoois’ noemen. Het zou best kunnen dat in de beroemde ‘smaragdmijnen’ van de Egyptische koningin Cleopatra (69-30 voor Chr.) turkoois werd gedolven. Dat hele verhaal is trouwens een historisch gedrocht, want de ‘smaragdmijnen’ waren in Cleopatra’s tijd al lang dicht.

Geen wonder dat stenen en dus ook edelstenen, niet kunnen praten. Al die onzin die duizenden jaren lang over ze wordt verteld, al het ‘voortschrijdend inzicht’ waardoor nieuwe zekerheden oude achterhalen. En dat houdt dus nooit op.

Koninklijke families weten daar alles van en reageren praktisch nooit op welk (indianen)verhaal dan ook over hen. De miljoenen jaren oude edelstenen zwijgen eeuwig.

Peridoot

Daarom ook geen woord van protest van de geelgroene peridoot (of olivijn). Zoals alle edelstenen is ook hij miljoenen jaren oud, maar hij is nog maar een kleine duizend jaar in Europa als siersteen bekend. Kruisridders brachten hem mee uit het Midden-Oosten. Ze schonken hem aan hun koningen en aan hun kerkvorsten. En iedereen noemde hem  … smaragd natuurlijk.

Prinses Mary, 'Princess Royal' (1897-1965), de dokter van de Britse koning George V en koningin Mary (rechtsboven)), 1926. Postcard, Beagles Collection

Prinses Mary, ‘Princess Royal’ (1897-1965), de dokter van de Britse koning George V en koningin Mary (foto rechtsboven)), 1926. Postcard, Beagles Collection

Tegenwoordig weten we dat de chemische samenstelling van de peridoot heel anders is dan die van de smaragd. Maar we weten méér. Bijvoorbeeld dat peridoot elders in de ruimte voorkomt. Naast diamant is het de enige edelsteen die in brokstukken van kometen is aangetroffen. Ook op de planeet Mars is peridoot gevonden. Dát is nog eens écht magisch.

Juwelen met peridoot van prinses Mary (links). Courtesy Christies.

Juwelen met peridoot van prinses Mary (links). Courtesy Christie’s.

In de middeleeuwen zijn peridoten verwerkt in kronen en reliekschrijnen. Maar in koninklijke collecties zijn er nog maar weinig te vinden. Sinds de achttiende eeuw kwamen er namelijk prachtige diepgroene smaragden uit mijnen in het Zuid-Amerikaanse Colombia op de markt. Behalve mooi, waren ze zeldzaam. Vooral de grote exemplaren bleken een betere geldbelegging dan de al bekende lichtere smaragden en zeker dan peridoten.

Des te leuker is het als er nog eens koninklijke peridootsieraden opduiken. Zoals in 2001 toen Christie’s drie juwelen veilde van prinses Mary, de Britse Princess Royal, gravin van Harewood (1897-1965): een armband, een broche en een ring. Het zijn Art Déco sieraden (van rond 1920), toen peridoten weer even in de mode waren (foto’s links en hier rechtsboven).

Uitslover

Alexandriet overdag (links) en 's avonds bij kunst- of kaarslichtlicht. Wikipedia

Alexandriet overdag (links) en ’s avonds bij kunst- of kaarslichtlicht. Wikipedia

Ondanks de ups en downs in populairiteit is door de eeuwen heen één eigenschap van de peridoot wel altijd geroemd: bij kunst- of kaarslicht behoudt hij zijn kleur. De meeste edelstenen worden fletser, met uitzondering van de diamant die in kaarslicht juist op zijn best is.

Alexandra Feodrovna, schilderij van A. Malyukov, 1836. Alexandrieten op japon, in sieraden en in haar kokoshnik )(hoofdtoo). Wikiepdia

Alexandra Feodrovna, schilderij van A. Malyukov, 1836. Alexandrieten op japon, in sieraden en in haar kokoshnik )(hoofdtooi). Wikipedia

Toch moet de uitslover onder de groene edelstenen in dit verband even worden genoemd: de alexandriet. Die gaat ‘s avonds namelijk over van groen op rood.

Hij is in 1834 in de Oeral ontdekt en mogelijk vernoemd naar tsarevitsj Alexander (1818-1881), de latere tsaar Alexander II. Mogelijk omdat rood en groen de kleuren van het tsaristische Rusland waren. Er is een schilderij van tsarina Alexandra Feodrovna uit 1836 waarop ze alexandrieten draagt in haar sieraden, op haar japon en in haar hoofdtooi.

Keizerlijk jade. Pinterest

Keizerlijk jade. Pinterest

In China was voor groene jade sinds de zeventiende eeuw zo’n glansrol weggelegd. Tz’u-Hsi, de laatste keizerin van China (1835-1908) gaf de mooiste brokjes: smaragdgroen en perfect van vorm de eretitel: ‘Keizerlijke Jade’.

Bij de oerbevolking van Mexico was jade toen al duizenden jaren een heilige edelsteen.  Maya-koningen kregen de voorwerpen en juwelen van de ‘levenschenkende’ jade mee in hun graf. Een collier van koning Pakal de Grote (603-683) kreeg een paar jaar geleden wereldfaam.

Tafelbladen

Van jade zijn door de eeuwen heen behoorlijk grote voorwerpen, zoals klokken, gemaakt. Er zijn meer edelstenen die zich daarvoor lenen, zoals malachiet. De tsarenfamilie die een schier onuitputtelijke schatkamer had in de vorm van het complete Oeralgebergte, liet van malachiet onder meer tafelbladen maken. Koningin Anna Paulowna, de vrouw van koning Willem II, bracht in haar bruidsschat dergelijke tafels mee.

Pendant van malachiet, prinses Laurentien, 2013. Copyright PPE/Nieboer

Pendant van malachiet, prinses Laurentien, 2013. Copyright PPE/Nieboer

Groene tourmalijn. Ebay

Groene tourmalijn. Ebay

Maar ook in juwelen doet malachiet het goed. Prinses Laurentien draagt af en toe een pendant van malachiet aan een lange ketting (foto rechts). Overigens wordt malachiet net zoals alle andere vrij zachte edelstenen vaak ‘halfedelsteen’genoemd. Dat is onjuist. Je kan toch ook niet halfzwanger zijn. Kortom, het is alles of niets. En malachiet is dus echt een edelsteen, misschien niet zo duur als diamant, saffier, robijn en smaragd, maar niettemin.

Er zijn nog veel meer fraaie groene edelstenen, zoals diopsiet (transparant diep geelgroen), heliotroop, chrysopraas en avanturijn. En dan hebben we het nog niet eens over kleurvarianten van edelstenen, zoals groene granaat. Er zijn zelfs groene diamanten. De Dresden diamant (foto helemaal linksboven) van ruim 40 karaat is de bekendste en de kostbaarste.

En dan is er nog de toermalijn (foto links). Het is een intrigerende edelsteen, alleen door zijn lange driehoekige kristallen. Hij komt in veel kleuren voor, wel 1800. Vooral de roze en de groene zijn altijd geliefd geweest als siersteen. De toermalijn was populair aan het hof van de Russische tsaren en, in de negentiende eeuw, aan het Britse hof, maar vandaag de dag zijn er niet veel koninklijke zettingen van bekend. Hoewel, een beetje koninklijke bestaat sinds kort wel: Carole Middelton droeg een collier met een in diamanten gezette toermalijn bij het huwelijk van haar dochter Kate met de Britse prins William in 2010.

Koningin Anne-Marie in 2010 met smaragdjuwelen van koningin Elisabeth. Copyright PPE/Nieboer

Koningin Anne-Marie in 2010 met smaragdjuwelen van koningin Elisabeth. Copyright PPE/Nieboer

Bruidsschat

Smaragden, mits van hoge kwaliteit, blijven echter de meest begeerde groene edelstenen. Hoogwaardige smaragden komen algemeen voor in alle koninklijke collecties ter wereld.

Ex-koningin Anne-Marie van Griekenland bezit een van de meest indrukwekkende koninklijke parures. Hij komt uit het bezit van haar schoonfamilie. De smaragden die erin zijn verwerkt, maakten in 1867 deel uit van de bruidsschat van de Russische grootvorstin Olga die met koning George I van Griekenland trouwde. In de loop der jaren zijn de juwelen van de parure een aantal keren veranderd. Anne-Marie’s diadeem kreeg in de jaren dertig – bij Cartier in Parijs – zijn huidige vorm, in opdracht van de Griekse koningin Elisabeth. Ze liet in het diadeem zelfs een soort handtekening achter: de diamanten guirlandes die de smaragden met elkaar verbinden, vormen telkens een E. Ook de zetting van de broche bestaat uit twee (gespiegelde) E’s. (Foto links.)

Koiningin Wilhelmina draagt op dit famlieportret de grote eivormige smaragd uit de Oranje-collectie als pendant aan haar collier. Foto Guy de Coral, Archief ES

Koiningin Wilhelmina draagt op dit famlieportret de grote eivormige smaragd uit de Oranje-collectie als pendant aan haar collier. Foto Guy de Coral, Archief ES

De Nederlandse koninklijke familie beschikt ook over juwelen met zeer fraaie (Colombia)smaragden. Die zijn vrijwel allemaal afkomstig van Wilhelmina van Pruisen (1751-1820), de vrouw van stadhouder Willem V. Ze zijn verwerkt in een laat negentiende-eeuwse parure van diadeem, broches, een armband en oorbellen en één losse smaragd zo groot als een duivenei. Buiten deze parure zijn er nog andere smaragdsieraden in de Oranjecollectie, zoals vlinderbroches. En een paar oorhangers met vierkante smaragden. Prinses Laurentien droeg ze bij de doop van prinses Ariane in 2007. De oorhangers zijn in de jaren zestig gemaakt met gebruikmaken van diamanten uit het Nationale Huldeblijk voor koningin Wilhelmina in 1901. Puur hergebruik. En dat is natuurlijk ook erg groen.

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 2 april 2015

Gebaseerd op artikelen ©Els Smit in Royalty nr 3 2010 en Vorsten nr 9 2012

 

Klik op de foto’s voor vergroting