Koninklijke Mode: 200 jaar Prinsjesdag

 

‘Majesteit koos dit jaar voor een luifelhoed … ’

Koningin Caroline (Murat) van Napels, 1814 in Empirestijl. geschilderd door J.A.D. Ingres. Gogmsite

Koningin Caroline (Murat) van Napels, 1814 in Empirestijl. geschilderd door J.A.D. Ingres. Gogmsite

Het is een mooi spelletje: wat zou koningin Máxima in de afgelopen 200 jaar op Prinsjesdag hebben gedragen? Alleen, in de hele negentiende eeuw zou ze er helemaal niet bij zijn geweest. Vrouwen kwamen aan het maatschappelijk leven nauwelijks te pas en ook koninginnen hadden bij wijze spreken geen ander recht dan het aanrecht.

Koningin Máxima, Prinsjesdag 2014. Copyright PPE/Nieboer

Koningin Máxima, Prinsjesdag 2014. Copyright PPE/Nieboer

Het is dat koning Willem III, die in 1890 overleed, geen zonen had die hem hadden overleefd, maar ‘slechts’ een dochter: Wilhelmina. Anders had Nederland wellicht tot een flink eind in de twintigste eeuw moeten wachten voordat een koningin-gemalin of een prinses Prinsjesdag had bijgewoond. Koningin-weduwe Emma opende ondanks zichzelf de rij van koninklijke Dolle Mina’s. Zij las tot  1898 de troonrede voor als plaatsvervangster van haar minderjarige dochtertje koningin Wilhelmina. Vanaf Emma hebben we dus echte voorbeelden van koninklijke Prinsjesdagjaponnen.   Maar hoe die er in de 75 jaar daarvoor uit zouden hebben gezien?

Gala overdag

Royalglitter doet een poging, met als uitgangspunt dat gala overdag aan een paar kenmerken moet voldoen: niet te bloot, niet te glinsterend, een beetje tijdloos, maar toch eigentijds en als het kan met een sleepje.

Hortense de Beauharnais, ex-koningin van Holland, 1815 in Empire-stijl. Schilderij van Fleury-François Richard. Gogmsite

Hortense de Beauharnais, ex-koningin van Holland, 1815 in Empire-stijl. Schilderij van Fleury-François Richard. Gogmsite

Máxima zou ten tijde van de eerste Prinsjesdagen (1814 en verder) van koning Willem I nog steeds de kleding hebben gedragen van het Franse keizerrijk van Napoleon. Dat klinkt raar, maar mode heeft z’n eigen wetten die niet noodzakelijkerwijs gelijke tred houden met de politieke feiten.

Luifelhoed anno 1840, Ebay

Luifelhoed anno 1840, Ebay

Bij de inhuldiging van Willem I in Amsterdam droeg zijn vrouw Wilhelmina van Pruisen (1774-1837) net als haar dochter Marianne en haar schoonmoeder Wilhelmina pure Empire: zeer hoge tailles, pofmouwtjes en hoog opgewerkte kapsels. Ex-koningin Hortense van Holland, de stiefdochter van Napoleon, ging in exact dezelfde stijl gekleed (schilderij links). Voor Prinsjesdag 1814 zou Máxima mogelijk een creatie hebben gekozen zoals Caroline Murat (1782-1839), koningin van Napels (en een zuster van Napoleon) op het schilderij van Ingres (helemaal linksboven) draagt. Een geklede donkere mantel in A-lijn (!) met een kraag en epauletten van kant en aan de onderkant een versiering van ruches.

Koningin Louise van België in 1841, schilderij van William Charles Ross. Gogmsite

Koningin Louise van België in 1841, schilderij van William Charles Ross. Gogmsite

De hoed zou ook een schot in de roos zijn geweest: een modieus kokerhoedje met een grote pluim. En vooral: de mantel heeft een sleep. Tegen de tijd dat Willem II werd ingehuldigd (1840) was de mode natuurlijk danig gewijzigd.

Broche met diamanten en parels, erfstuk van koningin Sophie, gedragen door koningin Máxima Prinsjesdag 2014. Angelfire

Broche met diamanten en parels, erfstuk van koningin Sophie, gedragen door koningin Máxima Prinsjesdag 2014. Angelfire

Dickens

De nieuwe stijl heette op het Europese continent ‘Biedermeier’, in Engeland ‘Regency’. Wij kennen de kleding nog het beste uit de illustraties en de verfilming van de boeken van Charles Dickens (modeplaat hier rechtsboven).

Het zou zo maar kunnen dat Máxima op Prinsjesdag 1846 een japon had gedragen á la de creatie van de Belgische koningin Louise (1812-1850), prinses van Orléans, de tweede echtgenote van koning Leopold I (schilderij links). Het is een prachtige paarse jurk met het voor die tijd kenmerkende geplooid lijfje en een breed decolleté dat ook de schouders vrijlaat. Een ‘modestie’: een strook doorschijnende stof beperkt een al te grote inkijk. Duidelijk is dat de taille weer op z’n oude, eigen, plaats zit. Ideaal voor Prinsjesdag zou de geborduurde tulen stola zijn geweest.

En, echt waar, Máxima zou in die tijd pijpenkrullen hebben gehad.

Louise draagt vanwege het volume van het kapsel een kanten kapje met romantische stoffen viooltjes. Máxima zou misschien hebben geopteerd voor wat de RVD ongetwijfeld zou hebben omschreven als ‘een luifelhoed’ (ook op modeplaat van Modes de Paris hier rechtsboven). Eén element zou mogelijk hetzelfde zijn geweest. De broche van diamanten en parels die Máxima op Prinsjesdag 2014 droeg (Beatrix’ ‘trouwbroche’) zou het op Louise’s japon ook fantastisch hebben gedaan. Niet zo gek. Hij stamt uit dezelfde tijd, hij is een erfstuk van koningin Sophie (1818-1877), (reconstructie hier boven).

Georgina Elizabeth, gravin van Dudleigh, ca 1884. Gogmsite

Georgina Elizabeth Ward, gravin van Dudleigh, ca 1884. Gogmsite

Sophie heeft echter nooit haar intelligente hoofdje hoeven breken over: ‘Wat zal ik komende Prinsjesdag aantrekken?’ Nou, één keer misschien. In 1849 toen haar echtgenoot koning Willem III voor de eerste keer de troonrede voorlas, mocht ze met haar zoontjes Willem en Maurits de bijeenkomst volgen, maar: vanuit een loge. Daarna was het afgelopen.

Queue de Paris, ca 1885. Wikipedia

Queue de Paris, ca 1885. Wikipedia

Dat was allemaal onverwacht heel anders bij de tweede vrouw van Willem III. Weliswaar mocht Emma van Waldeck Pyrmont  in de eerste elf jaren van haar huwelijk (ze trouwde in 1880)  ook niet mee, maar na de dood van Willem III in 1890 werd Emma regentes. Ze moest zelfs de troonrede vóórlezen.

Parijse staart

Máxima zou in dat laatste kwart van de negentiende eeuw ongetwijfeld hebben gekozen voor: de queue de Paris, letterlijk de Parijse staart, vriendelijk gezegd: een achterkant zoals Parijs, het centrum van de mode, voorschreef. De Engelsen noemden hem ‘bustle’ naar de constructie ( van stof of metaal) die de queue op z’n plaats moest houden. Georgina Elizabeth Ward, gravin van Dudley (1846-1929) draagt zo’n bustle op de zwart-wit foto links.

En zeg nou zelf, zié je Máxima zo niet de Ridderzaal binnengaan: met haar queue, haar rok met vele stroken aan de voorkant, afgezet met (sabel)bont en haar hoed met die grote strik onder de kin. Vanaf koningin Wilhelmina (1880-1962) móesten er wel vrouwen de troonrede voorlezen: ze regeerden zelf. Ozo. Niettemins blijft het leuk om te speculeren wat Máxima in al die jaren zou hebben gedragen.

Prinjesdagjapon Wilhelmina 1938. Koninklijk Huis

Prinjesdagjapon Wilhelmina 1938. Koninklijk Huis

Misschien wel gewoon Wilhelmina’s japon van Prinsjesdag 1938, zij het een paar maatjes kleiner (foto links). Het is een klassieke japon in goudbrokaat met brede strepen, een anjermotief, een decente V-hals, mouwen tot net over de elleboog en lichte schoudervullingen. Bij de japon hoorde een jacquetvormige donkere mantel. Wilhelmina droeg er een baret-achtige hoed bij van velours chiffon en goudbrokaat met een roodpaarse (aubergine) geverfde struisveer. En: we hebben de naam van de hoedenontwerper: H. van Dooren & Cie, met vestigingen in Den Haag, Amsterdam en Utrecht.

Prinsjesdag 1964. Koningin Juliana (midden en de prinsessen Beatrix en Margriet in creaties van modehuis Linette. GvN

Prinsjesdag 1964. Koningin Juliana (midden en de prinsessen Beatrix en Margriet in creaties van modehuis Linette. GvN

Linette

En wat zou Máxima hebben gedragen ten tijde van koningin Juliana (1909-2004)? Waarschijnlijk zou ze naadloos zijn aangeschoven bij modehuis Linette in Den Bosch, dat vanaf halverwege de jaren vijftig van de twintigste eeuw tot 1973 vrijwel alle officiële kleding van Juliana en heel veel van de kleding van haar dochters maakte (en later ook vermaakte). Op de foto rechts: Prinsjesdag 1964.

Het is een compliment voor de smaak van Juliana en het vakmanschap van couturier Lien Bergé-Farwick, de eigenaar van Linette dat de kleding van koningin Juliana en de prinsessen (Beatrix en Margriet) nauwelijks gedateerd is. De lange handschoenen (‘opera gloves’) zijn zelfs weer ín.

Prinses Diana, Melbourne 1985. Postcard. Ebay

Prinses Diana, Melbourne 1985. Postcard. Ebay

Máxima zou met haar japon van Prinsjesdag 2014  absoluut niet uit de toon zijn gevallen in dit gezelschap.

Power dressing

En dan is de vraag: wat zou Máxima op Prinsjesdag hebben gedragen in de jaren tachtig, het begin van de regeerperiode van koningin Beatrix? Power dressing. Geen twijfel over. Zelfs koningin Beatrix ging overstag voor de brede schouders. Wie niet trouwens? Het was heel dwingende kleding. Diana, prinses van Wales, die net zoals Catherine, hertogin van Cambridge dat nu heeft, als nevenfunctie het promoten van Brits modetalent had, kwam er ook niet onderuit (foto links). Ze draagt een ontwerp van een van haar favoriete designers Bruce Oldfield.

Het is allemaal verleden tijd.

Het is nu 2014 en koningin Máxima beleefde alweer haar dertiende Prinsjesdag: in een klassieke Valentino-jurk met een A-lijn en peeptoes met plateauzolen. Een heel eind op weg om als eerste koningin-gemalin in Nederlands in vijf generaties, sinds bijna 125 jaar, haar draai te vinden, in functie en in de kleding die daar bij hoort.

Moeilijk, maar ook dat is een mooi spelletje.

 

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 17 september 2014

  Klik op de foto’s voor vergroting