Koninklijke pret

En gelachen dat we hebben …

Zeldzame opname van een lachende koningin Victoria van groot-Brittannië. Postcard, Ebay

Zeldzame opname van een lachende koningin Victoria van groot-Brittannië. Postcard, Ebay

Prinses Diana. Pinterest/Tumblr

Prinses Diana. Pinterest/Tumblr

Arme koningin Victoria. Aan de oude Britse vorstin (1819-1901) wordt maar steeds de uitdrukking ‘We’re not amused’ toegeschreven. Maar a. is het zeer de vraag of ze dat ooit heeft gezegd en b. net zoals wijlen prinses Diana was ze privé ‘a great giggler’, ze mocht dus graag lachen.

Het komt vaker voor in koninklijke kringen. Koning Carl XVI Gustaf van Zweden beweert zelfs dat het de enige manier is om het vak van koning vol te houden.

Pretlichtjes

Dat moet je dan wel kunnen, want eigenlijk is gevoel voor humor net zoiets als stijl en elegantie en vatbaarheid voor kou, je hebt het of je hebt het niet. Je ziet het trouwens lang niet altijd op het eerste gezicht. En zeker niet bij ‘royals’-in-functie.

Wat dat betreft is koning Filip van België een goed voorbeeld. Hij mag in het openbaar af en toe wat pretlichtjes in de ogen krijgen, maar de onderkoelde Engelse humor die hem wordt toegedicht, gebruikt hij vrijwel uitsluitend privé. Het Belgische volk als geheel staat niet bepaald bekend als ‘een captive fan’ van zijn koningshuis. Alleen al daarom moet Filip ontzettend op z’n woorden passen.

Koningin mathilde en koning Filip van België, brugge 2013. Copyright PPE/Nieboer

Koningin mathilde en koning Filip van België, brugge 2013. Copyright PPE/Nieboer

Koningin Beatrix, Den haag 2012. Copyright PPE/Katwijk

Koningin Beatrix, Den Haag 2012. Copyright PPE/Katwijk

Nu moet je dat als koning toch. De schrijfster Hella S. Haasse die Beatrix in 1958 en in 1988 portretteerde, constateerde een beetje triest dat Beatrix als ‘constitutioneel vorst in een land met republikeinse tradities’ niet anders kon dan ‘voorzichtig omgaan met haar onmiskenbare kwaliteiten van hartelijke uitstraling, spontaniteit en gevoel voor humor.’ Dat ze dat zo consequent opbracht, verdiende alle respect aldus Hella Haasse.

Basta

Kijkje achter de schermen bij het maken van een staatsieportret. Koninklijk Huis/Foto Koot

Kijkje achter de schermen bij het maken van een staatsieportret. Koninklijk Huis/Foto Koot

Het absurde van situaties inzien zit van twee kanten in de Oranje-familie. Prins Bernhard vertelde de psychotherapeute Karin de Korte, toen zij tussen 1996 en 2004 gesprekken met hem voerde voor het boek ‘Basta’ eens dat hij in 1936 meteen iets in prinses Juliana had gezien, toen hij merkte dat ze niet alleen intelligent was, maar dat ze ook gevoel voor humor had.’

Dat moet een beetje een feest der herkenning zijn geweest. Dominee Carel ter Linden memoreerde op 11 december 2004 bij de uitvaart van Bernhard: ‘Hij was gezegend met een groot gevoel voor humor en had een groot talent voor het omgaan met mensen.’

Als prins-gemaal had Bernhard meer bewegingsvrijheid dan zijn vrouw, die in de woorden van een zeer jonge prinses Margriet, natuurlijk voortdurend ‘een potje moest regeren’. Ook hadden mensen kennelijk minder moeite om over hun ervaringen met de prins te praten.

Zakenman Paul Fentener van Vlissingen was jarenlang bevriend met hem. Kort na Bernhards overlijden vertelde Fentener van Vlissingen in een interview met Martin Smit van Reedbusiness.nl: ‘Tot zijn spijt maakten de oppositiepartijen in de Tweede Kamer in 1959 een einde aan het commissariaat van de prins bij de Steenkolen Handels Vereniging (SHV). De socialisten vonden dat hij daar geen commissaris kon zijn, omdat hij ook toezicht hield bij De Staats Mijnen. Grommend legde de prins toen de functie neer. Hij heeft mij wel eens verteld waarom dat nog zo lang duurde. Toen het kabinet hem vertelde dat hij zijn functie moest neerleggen, zei hij dat ze die nare boodschap dan zelf aan het bedrijf mochten overbrengen, want, zo zei hij: ‘Ik doe dat niet’. Omdat de politici er weinig zin in hadden, is nog maanden gepingpongd. Hij kon daar geweldig om lachen.”

Briljant

Camilla en Charles, Buckingham Palace 2013. Copyright PPE/Nieboer

In relaties kan humor levensreddend zijn, het is op z’n minst het zout in de pap. Camilla, hertogin van Cornwall zal het naar je mag aannemen in het begin van haar koninklijke loopbaan rond 1999, toen zij en prins Charles voor het eerst officieel als koppel optraden, niet gemakkelijk hebben gehad. ‘Het is een grote uitdaging voor haar’, zei Charles tegen Max Foster van CNN. ‘Maar ik vind dat ze het briljant doet. Zo is een grote steun voor me en ze ziet Goddank altijd de funny kant van het leven.’

Camilla hertogin van Corwall en Catherine hertogin van Cambridje, Londen 2015. Copyright PPE/sipa usa/Ben Cawthra

Camilla hertogin van Corwall (links) en Catherine hertogin van Cambridje, Londen 2015. Copyright PPE/sipa usa/Ben Cawthra

Het valt meer mensen op. Het is een indruk die haaks staat op het image van chagrijnige, hautaine hartenbreekster dat ze ten tijde van de schipbreuk van Charles en Diana’s huwelijk had. En zo wordt Camilla’s gevoel voor humor zo’n beetje wat designerkleding voor Diana was: een reden om haar aardig en vooral bijzonder te vinden.

Nu kan ze inderdaad erg grappig uit de hoek komen. Zo vertelde ze ooit dat veel vrouwen haar als kersverse hertogin van Cornwall spontaan adviezen hadden gegeven over wat plastische chirurgie wel niet voor haar zou kunnen betekenen. Ze was die vrouwen dankbaar, zei ze. Ze had er spontaan een paar lachrimpels bij gekregen. Om er aan toe te voegen dat je als vrouw boven de vijftig je lachrimpels het meest effectief vermindert door je bril af te zetten.

Kate

Het is een tikje malicieuze humor. Maar ze blijkt die te delen met haar stief-schoondochter Catherine (Kate), hertogin van Cambridge. Kort voor Kate’s huwelijk in 2011 troffen de dames elkaar, samen met Kate’s zusje Pippa en Camilla’s dochter Laura, bij Pierre Koffmann’s restaurant in het Berkeley Hotel in Knightsbridge, Londen. Het gesprek kwam op de vraag wat te serveren bij het huwelijksdéjeuner voor internationale royalty en de Britse high society op Buckingham Palace. Kate zei dat ze eigenlijk aan mini-pizza’s dacht, waarop Camilla wist dat prikkertjes met knakworst het bij dit soort gelegenheden ook altijd erg goed doen.

Prins Philip vanGroot-Brittannië. Copyright PPE/ddp/Ukas Michael

Prins Philip van Groot-Brittannië. Copyright PPE/ddp/Ukas Michael

Toen ze in november 2012 in Melbourne (Australië) werd voorgesteld aan de twee boomlange dochters van de premier Baillieu van de Australische deelstaat Victoria merkte Camilla op dat ze haar verrekijker mee had moeten nemen om ze recht in de ogen te kunnen kijken.

'Ich bin nur dat gepäck': links prins Hendrik, uiterst rechts Wilhelmina, Hulst 1930. GvN

‘Ich bin nur das Gepäck’: links prins Hendrik, uiterst rechts Wilhelmina, Hulst 1930. GvN

Dat grenst een beetje aan de zwarte humor van de Britse prins-gemaal Philip (Tegen een groep Aboriginals in Australië: ‘Gooien jullie nog steeds speren naar elkaar?’). Zijn grappen vallen niet altijd in goede aarde, maar wat hem redt, is dat hij ook zichzelf niet spaart. Zo merkte de 94-jarige onlangs op dat oud worden niet zo erg is, ware het niet dat je met enige regelmaat losse onderdelen verliest.

Zó is zelfspot een verademing, maar soms verraadt het gevoelens van grote frustratie. Als Charles en Diana begin jaren tachtig bij koninklijke walkabouts ieder aan een kant van de straat handjes schudden, keken mensen glashard langs Charles heen, terwijl ze om Diana bleven roepen. Dat bleek zo’n mokerslag op het ego van Charles dat hij een arsenaal aan zure grappen ontwikkelde, variërend van: ‘Sorry, ik ben het maar’ tot ‘Jullie kunnen als je wilt je geld terugkrijgen.’

Gepäck

Nog steeds in het k9ninklijke standaardpakket: lintjes knippen. Willem-Alexander opent keukenhof 2008. Copyright PPE/Nieboer

Nog steeds in het k9ninklijke standaardpakket: lintjes knippen. Willem-Alexander opent Keukenhof 2008. Copyright PPE/Nieboer

En dan is Charles nog de vermoedelijke troonopvolger. Echtgenoten van regerende koninginnen komen geheid levenslang op de tweede plaats. ‘Ich bin nur das Gepäck’(‘Ik ben de bagage’) grapte prins Hendrik, de man van koningin Wilhelmina ooit. Het klonk olijk, maar het was natuurlijk een trieste opmerking. Prins Claus zette meteen maar het hele verschijnsel koningshuis neer door het knippen van linten het etiket ‘core-business’ (‘onze kerntaak’) te geven. De omstanders lachten, maar de achterliggende gedachte was minder luchtig.

prinses Máxima 2006, Australië. Copyright PPE/Nieboer

Prinses Máxima, Australië, 2006. Copyright PPE/Nieboer

Prinses Diana die vaak te horen kreeg dat ze maar net de lagere school had kunnen doorlopen, maakte uiteindelijk van de nood een deugd door haar hersens regelmatig te bestempelen als ‘m’n denkerwt.’ Het was een slimme zet en ze kreeg steevast de lachers op haar hand, maar ook hier lag ergernis niet ver weg.

Nu is publieke humor van het hof in Groot-Brittannië een geaccepteerd fenomeen. In andere culturen valt humor al snel onder frivoliteiten die de monarchie al snel kunnen ondermijnen. Maar de sfeer lijkt hier en daar wat lichter te worden. Het zijn bij uitstek de vrouwen van de koningen en (kroon)prinsen die het voortouw kunnen nemen en dat ook doen. Toen koningin Mathilde van België vorig jaar tijdens het WK voetbal de Rode Duivels Lukaku en Origi verwisselde, zei ze: ‘Ik heb het Panini-album van mijn kinderen te weinig bestudeerd.’

Maar eerlijk is eerlijk: van koningin Máxima is een van de leukste koninklijke reacties van de laatste jaren. Op bezoek in Australië in 2006 werd het prinselijk paar de plaatselijke bevolkingspolitiek uitgelegd: drie kinderen per echtpaar. Er bleek zelfs een slogan voor te zijn bedacht: het eerste kind is voor de moeder, het tweede voor de vader en het derde voor het land. ‘Goh’, reageerde  Máxima, ‘bij mij was de eerste voor het vaderland.’

Bij de aankondiging van hun verloving op 30 maart 2001 roemde prins Willem-Alexander al Máxima’s gevoel voor humor en haar relativeringsvermogen. Volgens ingewijden kan ook de koning zelf behoorlijk grappig uit de hoek komen. Maar we zullen hem dat volgens oude koninklijke traditie nauwelijks in het openbaar horen doen. Hetzelfde geldt voor de Spanjaarden en hun koning Felipe en dus de Belgen en hun Filip. Maar er is natuurlijk één verschil tussen Nederland en al die andere monarchieën: wij hebben Lucky TV!

>>http://dewerelddraaitdoor.vara.nl/media/345911

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 19 oktober 2015