Oranjejuweeltjes 2

Een heel praktisch huwelijkscadeau

Prinses Máxima, 27 mei 2011

Ere wie ere toekomt: prinses Máxima had onlangs, bij de viering van haar 40ste verjaardag, met haar haarsieraad het meeste bekijks, maar het was prinses Margriet die Emma’s oude diamanten haarspeld nog niet eens zo lang geleden in ere herstelde. Zij droeg hem namelijk in 2001 op het jaarlijkse Peter Stuyvesantbal in New York.

Koningin Emma, 1890

Maar ja, minder koninklijke gasten, minder pers en vooral: minder Máxima. En dus minder captive fans die zich afvroegen uit welk laatje die dekselse Máxima nu weer een onbekend Oranjejuweel had opgediept.

Overigens is de rol van de prinses in deze mogelijk minder groot dan vaak wordt verondersteld. Want koningin  Beatrix bepaalt als hoofd van de familie officiëel nog altijd het juwelenbeleid. Wie weet was de komst van schoondochters binnen het koninklijk gezin gewoon een welkome aanleiding om weer vergeten juwelen of bekende juwelen in vergeten zettingen  te gaan dragen.

Maar prinses Margriet, die altijd al een zwak voor historische kleding en accessoires uit haar familie heeft gehad, had dus een paar jaar geleden de nu ineens zo beroemde haarspeld al ontdekt. Wel is het zo goed als zeker dat die toen een eeuw lang door niemand – in het openbaar – is gedragen.

Toch koninklijk

Gelukkig is er een foto (rechtsboven) van koningin Emma uit 1890, kort na het overlijden van haar man koning Willem III. Emma is dan regent voor haar minderjardige dochter Wilhelmina (10 jaar). Ze is in rouwkleding. Maar de keuze van haar haaraccessoire lijkt weloverwogen: geen volledig diadeem, maar een diamanten broche, niet te pretentieus, maar toch koninklijk.

De Russische tsarina Maria Feodorovna in 1879 (Emma's huwelijksjaar)

Dat ze de broche (aan de rechterkant) bovenop haar hoofd draagt, is dan weer geen strategie, want iédereen droeg z’n haarspelden bovenop het hoofd. Het was mode (foto links).

Daarom was de haarbroche die Emma bij haar huwelijk in 1879 van van haar schoonzusje Sophie (1824-1897), groothertogin van Saksen-Weimar-Eisenach, kreeg ook een praktisch geschenk.

Maria de Medici

Eigenlijk hoorde minimaal één met edelstenen bezet haarornament tot de standaarduitrusting van prinsessen en koninginnen. En dat was al een paar eeuwen zo. Er zijn vele schilderijen vanaf de 16de eeuw waarop vrouwen haarsieraden dragen. Bijvoorbeeld van de Franse koningin Maria de Medici (1573-1642) – foto rechts – , echtgenote van koningin Henri IV.  Ook in de empire (het keizerrijk van Napoleon begin 19de eeuw) en in de Biedermeiertijd (de jonge koningin Victoria van Groot-Brittannië bijvoorbeeld) maakten haarsieraden deel uit van de basisset van, ach, eigenlijk iedere vrouw.

Dat was nog steeds zo in het laatste kwart van de 19de eeuw toen koningin Emma in haar prime was. Eigenaardig, zou je zeggen, dat het opdirken van haar zo lang populair bleef, terwijl de kledingmode natuurlijk wel voortdurend veranderde.

Haarsieraad 19de eeuw met amethyst en chrysoberyl, is nu een broche

Echter vrouwen hadden wel altijd lang haar en ze droegen dat, zeker als ze getrouwd waren, opgestoken. Spelden waren dus sowieso noodzakelijk om het kapsel bij elkaar te houden. De stap naar prachtig versierde spelden was natuurlijk snel gezet. De haarmode wisselde weliswaar (wel pony, geen pony, wel krullen, geen krullen), maar het haar zelf bleef lang.

Beroepsknippers

Dat betekende natuurlijk niet dat iedereen ook prachtig, dik, lang haar hád. Vandaar dat er eeuwenlang een miljoenenhandel in haar is geweest: het domein van beroepsknippers die van dorp naar dorp reisde teneinde daar in ruil voor sjaals, stoffen of geld, lange lokken te knippen. Van levende vrouwen, want zoals de oude folianten melden: ‘haar van doden valt niet te bewerken en mannenhaar is niet eens geschikt om in matrassen te stoppen’. Of het in klimaat en/of grondwater zit, valt niet te zeggen, maar de kwaliteit van haar verschilde per gebied. Zo leverden in Frankrijk de vrouwen van Bretagne en Auvergne het beste haar. In Italië moest je op Sicilië zijn en in de regio rond Napels. Uit Schotland kwamen de allerduurste lokken: rood en goudkleurig.

Helena, hertogin van Albany, Emma's zusje

In 1873 importeerde Frankrijk alleen al  meer dan 102.000 kilo haar, goed voor zo’n 400.000 haarstukken. Waarschijnlijk zijn ze allemaal verwerkt tot chignons á l’Anglaise, wij zouden zeggen: ‘haar op zolder’: hoog naar boven gekamd en bovenop het hoofd vastgezet. Want dat was the craze in Emma’s tijd. Met vaak wat krullende lokjes op het voorhoofd voor de speelsigheid. Maar altijd iets ín het haar. Bloemen, veren, kammen, spelden en juwelen, zoals Emma’s zuster Helena, hertogin van Albany (foto rechts).

Koningin Beatrix in Estland, 2008

Soms waren die juwelen broches, armbanden of (onderdelen van) colliers die in een andere monture waren gezet.

Bijvoorbeeld de diamanten sterren die de Nederlandse koninklijke familie nog steeds draagt. Laat 19de eeuw droeg tout koninklijk Europa ze: op diademen, als broches en in het haar. Ook Emma deed dat, natuurlijk. Voor een deel waren die (diamanten) sterren een cadeau geweest. Bij haar huwelijk. Van de (achter)nichtjes uit Neuwied en uit Zweden. En groothertogin Sophie had ook daaraan meebetaald!

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 23 juni 2011

 

Klik op alle foto’s voor vergroting en gedetailleerde bronvermelding