Oranjejuweeltjes 4

Een hoefijzertje voor de Vrede

Irene in de wieg, 1939

Er was oorlogsdreiging in augustus 1939 toen prinses Irene werd geboren. Er waren regeringsleiders die beweerden dat het allemaal zo’n vaart niet zou lopen. Maar wie zijn intuïtie liet spreken én de krant las, wist dat het allemaal spoedig zo vreselijk verkeerd zou gaan.

Later benadrukten zowel koningin Juliana als prins Bernhard dat bij de naam die ze voor hun tweede dochter kozen de wens de vader van de gedachte was geweest: Irene, Grieks voor vrede.

Bij de geboorte van Beatrix had symboliek ook al een rol gespeeld. De letterlijke betekenis van die naam is, zoals Juliana nog bij haar troonsafstand in 1980 benadrukte: ‘Zij die gelukkig maakt’.

Koningin Juliana, 1952

Geluk voor de nieuwe generatie en bescherming tegen kwaad: het is de oeroude wens van alle pappa’s en mamma’s sinds mensenheugenis. Prins Bernhard bedacht in 1939 in ieder geval als geboortegeschenk voor zijn vrouw: een hoefijzertje  met diamanten en blauwe saffieren.

Minder dan een jaar na Irenes geboorte was Nederland bezet door Hitler-Duitsland en was de koninklijke familie in ballingschap. Koningin Wilhelmina koos zoals veel collega-vorsten Londen als tijdelijke nieuwe residentie. Prinses Juliana week met haar twee dochters uit naar Canada.

Het hoefijzertje ging mee, met een klein aantal andere persoonlijke en naar men mag aannemen dierbare sieraden. De prinses droeg de broche zelfs bij aankomst in Canada op 11 juni 1940. Op foto’s, genomen tijdens haar verblijf in Canada (van 1940-1945) is de broche vaak te zien: op japonnen, mantels en soms op haar hoed.

Op haar hoed

Ook als koningin bleef ze de broche dragen. Toch moet ze hem van begin af aan voor Irene bestemd hebben. In ieder geval droeg Irene de broche al in 1960 bij de lustrumfeesten van de Leidse Universiteit. Niet lang daarna, in 1964, trouwde ze met prins Carlos Hugo van Bourbon Parma.

De Babylonische maangodin Ashtarte

En de broche ging weer mee. Hij was zelfs een onzichtbare getuige op haar trouwdag. Ondanks alle commotie fungeerde het hoefijzertje als een soort rockbottom-verbinding met thuis: aan de binnenkant van haar trouwjapon. Something old en something blue in één.

Maar tegelijkertijd sloot Irene zich onbewust aan bij een nog véél oudere bruidstraditie.

Heel lang geleden, in vreemde landen, ver van hier en in beschavingen die al lang ten onder zijn gegaan, tooiden bruiden zich al met een hoefijzerbroche. In die oude tijden keek men voor inspiratie natuurlijk ook al naar boven. Alleen trof men daar niet Kate Moss of  Andrej Pejic. Maar de maan.

Van alle vormen die de maan sinds jaar en dag aanneemt, was duizenden jaren terug het  sikkeltje het meest in trek. Men leefde van de landbouw en de sikkel was een belangrijk werktuig om de oogst binnen te halen.

Alle oude maan – en vruchtbaarheidsgodinnen, vanaf de Assyrische Ishtar tot de Griekse Diana, hadden in die tijd als hoofdtooi: een sikkel.

Juliana droeg het hoefijzertje op de oude Midden-Europese manier: met de opening naar beneden. De gedachte hierachter is dat zo het geluk wordt uitgestort. In Angelsaksische landen wordt het hoefijzer met de opening naar boven gedragen. Op die manier, zo is het geloof, wordt het geluk behouden. Prinses Irene draagt de broche naar het uitkomt.

Koningin Juliana met saffier-oorbellen en saffier-takbroche

Saffiersieraden

Na Juliana’s dood heeft Irene een aantal bij het hoefijzertje passende saffiersieraden geërfd, zoals een ring, een armband en oorbellen.

Juliana zelf combineerde de broche vaak met andere saffiersieraden die ze had gekregen. Zo droeg ze regelmatig haar prachtige oorbellen met cabochon-geslepen (half rond, zonder facetten) blauwe saffieren samen met haar dierbare tak-broche met saffieren in diverse kleuren. Het was een heel persoonlijke combinatie, die ze toch droeg bij het defilé ter gelegenheid van haar koperen regeringsjubileum in 1960. Ze poseerde er ook mee op een officiëel portret.

Déze oorbellen leende prinses Margarita in 2009 voor haar huwelijk met Tjalling ten Cate. En nu dus ook prinses Carolina voor het burgerlijk huwelijk met Albert Brenninkmeijer.  Continuïteit: grootmoeder Juliana er toch een beetje bij.

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 21 oktober 2011

Eerste publicatie in Vorsten, december 2005

Klik op de foto’s voor vergroting en gedetailleerde bronvermelding