Oranjejuweeltjes 7

 Het ‘honingraatcollier’ 

 Een ragfijn, tijdloos ontwerp

Prinses Máxima met diamanten versie van het 'honingraatcollier', Trondheim 2002

Een honingraat, een echte

Het ‘honingraatcollier’ is een van de eerste historische Oranjesieraden die prinses Máxima na haar huwelijk in februari 2002 droeg. Het is een elegant, tijdloos ontwerp en het staat prachtig bij avondjaponnen  zonder alle aandacht op te eisen. Máxima heeft het inmiddels een paar keer gedragen en altijd in de total diamond versie.

‘t Kan ook anders. Dat is nu net het leuke van dit collier. De centrale diamanten, die wat groter zijn dan de omringende diamanten kunnen worden vervangen door saffieren of door parels. Ook kunnen er door middel van haakjes aan de onderkant diamanten of parels aan worden bevestigd.

Late roeping

Het is dus weer een van die multifunctionele sieraden zoals die eind negentiende, begin twintigste eeuw zo geliefd waren. Bijzonder is dat dit collier vanaf het begin ook  in allerlei versies is gedragen. Dit in tegenstelling tot veel andere laat-negentiende eeuwse Oranjuwelen die wat dat betreft een late roeping kennen en pas sinds een paar jaar optima forma worden benut.

Zilveren huwelijk Wilhelmina en Hendrik 1926

Koningin Wilhelmina moet er een persoonlijke band mee hebben gehad. Het was echt haar collier, geen erfstuk, niks ‘Behoorende bij de Verzameling van Het Huis’. Het was namelijk  een geschenk voor haar huwelijk met prins Hendrik van Mecklenburg-Schwerin. Koningin-moeder Emma had het in 1900 in de maanden voor het huwelijk van Wilhelmina en prins Hendrik laten maken.

Voor het zilveren huwelijk, in 1926, werden twee series foto’s gemaakt en in beide droeg Wilhelmina het collier weer. Maar in twee gedaantes: een keer met parels, een keer met toegevoegde, dus hangende, diamanten (foto hiernaast rechts).

In beide gevallen paste het in de overdadige sieradenmode zoals die aan de vele hoven nog hoogtij vierde, onder aanvoering van de Britse koningin Mary. Juliana heeft het collier later maar bij een enkele gelegenheid met extra diamanten of parels aangekleed.

Haarband

Juliana Verenigde Staten, met Eleanor Roosevelt, 1952, in het haar Wilhelmina's collier

Daar staat tegenover dat zij het in haar kapsel droeg als een soort, tja, collier in een kapsel, bijvoorbeeld in 1952 tijdens het staatsbezoek aan de Verenigde Staten. Ook prinses Margriet heeft het, eind jaren zestig, begin zeventig, in het haar gedragen: als juwelenversie van de toen zo modieuze fluwelen of nylon haarband.

Het is interessant om te zien dat Juliana tijdens het staatsbezoek aan de Verenigde Staten om haar hals het saffiercollier droeg dat sinds kort in zijn geheel – en zonder toevoeging van andere ornamenten of edelstenen –  tot diadeem is getransformeerd (foto hier linksonder).

Máxima met Juliana's diadeem, gemaakt van het saffiercollier van Juliana (kleine foto hierboven)

Juliana droeg het ‘honingraatcollier’ graag in de versie waarin de centrale diamanten waren vervangen door saffieren. Zó springt meteen het motief van het ontwerp eruit: een gestileerde honingraat.

Prinses Irene Prinsjesdag 1961

De basis van het patroon is een ruitmotief,  gevormd door de edelmetalen staaltjes.  Dat is de reden waarom het collier ‘visnetcollier’  of  ‘trelliscollier’ wordt genoemd.

Er zijn echter zoals zo vaak in het leven verschillende manieren om naar iets te kijken. Uitgaande van de (grotere) edelstenen die in het collier kunnen worden gemonteerd, ontstaan optisch, zeshoeken.  Dat is het patroon zoals honingraten die hebben. De honingraat was een van die natuurthema’s  die in Wilhelmina’s jonge jaren zo geliefd waren in de juwelenmode.

Hoe het honingraatcollier aan zijn naam kwam 

Bovenstaand artikel is gebaseerd op mijn publicatie, in 2006, in het gerenommeerde tijdschrift Vorsten. Het was een aflevering in een grote reeks over de collectie historische juwelen van Oranje, waarover ik voor het eerst in de geschiedenis geautoriseerde informatie  mocht publiceren.

Tijdens het schrijven over Wilhelmina’s naturalistische collier stuitte ik echter op een probleem. Er zat zonder onmiskenbaar een patroon in het collier, maar wat was het?

Uiteindelijk, mijn trots inslikkend, vroeg ik aan mijn man: ‘Weet jij wat dit voor patroon is?’

‘Dit is nu een zogenaamde honingraat’, zei hij.

En op mijn gepuzzelde blik:

‘Je weet wel: honing-raat, van de bijtjes, bzz, bzz.’

Ja, ik wist van honingraten en bijen. Alleen de connectie met het koninklijke collier ontging me even.

Cel van een honingraat: de schets

Ik heb hem wel zes keer gevraagd om het te tekenen en uiteindelijk zag ik wat hij bedoelde. Geloofde ik. Maar voor de zekerheid heb ik zijn tekeningen in mijn archief gestopt.

Ik heb ‘het honingraatmotief’ inderdaad in mijn uiteindelijke artikel genoemd. Maar het collier heb ik steeds ‘Wilhelmina-collier’ of ‘tovercollier’ genoemd.

Intussen viel al die nieuwe informatie die via mijn rubriek in Vorsten over die oude juwelen vrij kwam blijkbaar in vruchtbare aarde. Eind 2006 kwam de uitnodiging of ik een en ander wilde toelichten in een serie voor het televisieprogramma Blauw Bloed.

Het was in het Natuurhistorisch Museum in Leiden, temidden van de meest fantastische mineralen onder de meest geraffineerde belichting dat Elles Elberse, de begenadigde programmamaakster van Blauw Bloed destijds, zei: ‘En nu nog even over het honingraatcollier … .’

Ik had geen idee waar ze het over had.

‘Nou dit …’, zei ze en ze toonde een foto van Wilhelmina’s collier. Onderwijl wierp ze een  onderzoekende blik van: ‘is de juwelendeskundige even de weg kwijt?’. (‘Want ik was opeens ‘Juwelendeskundige’, nu ook al zo’n ingeburgerde term. Maar die heeft dus óók eind 2006 zijn primeur beleefd. Verzonnen door Elles.)

Argentinië staatsbezoek, 2006

Toen ik het collier met het door mijn echtgenoot gesignaleerde honingraatmotief zag, viel het kwartje. En ik vertelde over Wilhelmina en de vele gedaanten van het juweel.

Een paar weken later, toen de reportage werd uitgezonden, zag ik dat Wilhelmina’s duizenddingen-collier werd geafficheerd als ‘honingraatcollier’.

Sindsdien heet het zo.

In artikelen, op internet, op televisie. Ik heb het trouwens ook gezien als honin-graat, honinggraat, honinggraad en Honing-raad.

Ik voel nog altijd gêne als ik het collier in welke variatie van ‘honingraat’ dan ook beschreven hoor of zie. Temeer daar het binnen de koninklijke familie al 111 jaar vast heel anders heet. Maar that’s the way the cookie crumbles in dit mediatijdperk.

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 9 april 2012

Gebaseerd op eerste publicatie in Vorsten Royale  2006

Klik op de foto’s voor vergroting en gedetailleerde bronvermelding