Oranjejuweeltjes 9: Festoenencollier

Ook Máxima draagt ’s Konings Brillianten 

Prinses Máxima met het festoenendiadeem (2005)

Koning Willem III en prinses Wilhelmina in 1882

Koning Willem III (1817- 1890) had weinig tijd als hij zijn dochtertje Wilhelmina een ‘gedachtenisje’ aan hem wilde geven. Het probleem was het leeftijdsverschil: 63 jaar.

In 1889, de koning was toen 72, begon zijn gezondheid hard achteruit te gaan. De tijd begon dus echt te dringen. Vandaar dat zijn oogappel Wilhelmina op 31 augustus een verjaardagscadeau kreeg dat meer bij een achttienjarige paste dan bij het negenjarige meisje dat Wilhelmina was.

Vrijgevig

Willem Drie was een vrijgevig mens als hij iemand mocht. Eén van zijn maîtresses, Elisa Parker, had hij naar verluidt, de zogenoemde ‘De la Croix diamant’ geschonken, een diamant van 41 karaat, afkomstig uit de kroon van Napels.

De negenjarige Wilhelmina met hond Swell

Eenmaal op leeftijd en eindelijk, naar eigen zeggen, gelúkkig getrouwd, liet hij voor zijn jeugdige echtgenote Emma van Waldeck-Pyrmont veel Oranjejuwelen maken of aanpassen. Met die aantekening dat het huis van Oranje rond 1880 niet over heel veel kant en klare juwelen beschikte. De sieraden van Anna Paulowna waren geërfd door haar dochter Sophie en (een klein deel) door haar jongere zoon Hendrik en waren dus niet beschikbaar voor Emma. Koningin Sophie, de eerste vrouw van Willem III, had weliswaar mooie stukken, vooral met parels, ingebracht. Maar om die meteen door Willems tweede vrouw Emma te laten dragen, was waarschijnlijk een brug te ver.

Maar er was nog iets. Nederland was in die tijd een grote koloniale mogendheid. Het koningshuis moest die enorme rijkdom weerspiegelen. Alleen al daarom was het imperatief dat er snel nieuwe juwelen kwamen.

Wilhelmina in 1938 met het festoenencollier

Ook dus voor de negenjarige Wilhelmina in de zomer van 1889 (foto links). De sieraden die zij kreeg, waren gemaakt door het juweliershuis Vita Israëls in Amsterdam en samengesteld uit ‘ ’s Konings Brillianten’ zoals het officieel heette. Dit betekent dat de gebruikte diamanten al enige tijd in Oranjebezit waren. De diamanten waren – gebruikelijk in die tijd – in zilver op goud gezet om optimale schittering te verkrijgen.

Sierlijk

Het was een sierlijke set, bestaande uit  een paar oorhangers en een collier met als versiering vijf slingers of  ‘festoenen’ of ‘guirlandes’. In feite kreeg de prinses echter  een veelvoud aan sieraden. Om te beginnen waren de festoenen afschroefbaar. Het collier kon dus ook zonder de versieringen worden gedragen en was als een enkel diamantenen snoer veel neutraler van vorm. Maar er werden ook maar liefst drie frames voor diademen bijgeleverd waarop de diamanten die in de set waren konden worden gemonteerd.

Victoriaans festoenencollier van rood goud, bezet met parels en turkoois

Het collier was vanwege de festoenen een modieus cadeau. Of eigenlijk festoenen waren wéér eens in de mode. Het paste in al die neostijlen die zo gewild waren in de laat-negentiende eeuw. De festoenen waren eigenlijk neo-neo. Guirlandes van bloemen en fruit waren in de oudheid al bekend als feestelijke versieringen. Festa is latijn voor ‘feest’.

Gothic festoenencollier van prinses Margriet

Uiteraard doken ze ook weer op in de renaissance toen de klassieke wereld werd herontdekt na de donkere middeleeuwen. Toen werden festoenen uitgehouwen in steen of uit hout gesneden. Eind achttiende eeuw raakten door alle archeologische opgravingen de klassieken opnieuw in trek en verschenen er weer festoens, nu ook in juwelen. Dit herhaalde zich in de laat Victoriaanse tijd (foto links), in Wilhelmina’s jeugd dus, toen werd teruggegrepen op alle oude modes (barok, gotiek en dus ook op de neo-klassieke stijl, die zo’n furore had gemaakt aan het hof v an de Franse keizer Napoleon).

Ook in onze tijd zijn festoencolliers weer mode, vooral als costume jewellery. Prinses Margriet hééft zo’n eigentijds gothic collier (foto rechts), net zoals prinses Laurentien.

Continuïteit

Wilhelmina en Hendrik, 1926: Op Wilhelmina’s modieuze hoofdband onderdelen van het festoenencollier

Wilhelmina hield herinneringen aan haar vader, zeker op staatsiefoto’s, in ere, al was het maar vanwege de continuïteit die voor ieder koningshuis van levensbelang is. Zo draagt ze op een aantal vroege portretten een medaillon met de afbeelding van Willem III in een armband. Zij heeft ook heel wat, zo niet alle versies, van haar diadeem/collier gedragen, ondermeer in  1897, een jaar voor haar inhuldiging. Op een foto ter gelegenheid van haar zilveren huwelijk (links), in 1926, waren het basiscollier, verhoogd met een ornament, en diamanten van de festoenen op een modieuze hoofdband bevestigd. Het collier mét de festoenen droeg ze op een portret ter gelegenheid van haar veertigjarig regeringsjubileum in 1938.

Koningin Juliana en prins Bernhard, Den Haag, 1948

Dit is de enige vorm waarin Juliana en haar dochters het juweel van ‘ ’s Konings Brillianten’ hebben gedragen.

Het lijkt gemaakt voor galajaponnen. Het eigenlijk collier ligt mooi ruim om de hals, de festoenen vullen de rest van het decolleté, zoals te zien is op een foto van Juliana bij haar ‘Blijde Incomste’ in den Haag kort na haar inhuldiging in september 1948 (rechts).

Populair

Ook bij Juliana’s dochters was het collier populair. Begin jaren zestig nam Beatrix het al mee op haar wereldreis en ze droeg het in 1962 (foto linksonder) tijdens een van de feesten rond het zilveren huwelijk van Juliana en Bernhard. Irene droeg het in mei van hetzelfde jaar in Athene tijdens het hofbal op de avond voor het huwelijk van Juan Carlos van Spanje en Sophia van Griekenland.

Prinses Beatrix, 1962, Amstelhotel

Nadat Juliana afstand had gedaan van de troon heeft behalve Beatrix ook prinses Margriet het collier geregeld gedragen bij galadiners.

En toen, in 2005, tijdens het bezoek van de presidente van Letland, verscheen opeens prinses Máxima met een naar het eerst leek nieuw diadeem. Maar het bleken Wilhelmina’s festoenen  in spiegelbeeld gemonteerd op een diadeemframe.

Dít ’nieuwe’ diadeem is sindsdien een aantal keren gedragen, ook door prinses Margriet. Aan het collier zijn de festoenen de laatste tijd niet meer te zien geweest. Wel is de basis van het collier nog in gebruik. Soms hangt er een pendant aan. En die kenden we tot dan alleen als ornament van een broche. Of als de pendant van een heel ander collier. Met ook weer zijn eigen geschiedenis … .

Copyright Els Smit

Gebaseerd op de primeur in het tijdschrift Vorsten van december 2005

Gepubliceerd op 5 januari 2013