Oranjejuweeltjes: Juliana’s Eitjesarmband

 Ook op dit artikel rust copyright. Citeren (binnen proporties) mag, mits met bronvermelding

 

Hebbedingetje van rond 1900

Julie Guillermo, met eitjesarmband, rechts haar broer Nicolas, 30 april 2013. Copyright PPE

Julie Guillermo, met eitjesarmband, rechts haar broer Nicolas, 30 april 2013. Copyright PPE

Alle juwelen van de Oranjes zijn eigendom van de familie. Een deel ervan, waaronder alle diademen en andere belangrijke stukken, vallen onder een juridische constructie die verhindert dat ze de familie verlaten door bijvoorbeeld vererving. Deze collectie wordt beheerd door de koning, nu dus Willem-Alexander.

Veel, maar niet alle historische juwelen, maken deel uit van deze collectie. Er zijn ook erfstukjes die, zoals in alle families, op een nieuwe generatie kunnen overgaan: als aandenken of als cadeau bij een bijzondere gelegenheid.

Het is altijd lief als bij belangrijke gebeurtenissen erfstukjes worden dragen. Het geeft iedereen het idee dat de vorige eigenaar(s) er toch een beetje bij zijn. En als je er gevoelig voor bent, besef je, als je zo’n oud juweel draagt, dat je ergens bijhoort en deel uitmaakt van een groter geheel.

Zo leuk dus om bij de inhuldiging in de Nieuwe Kerk in Amsterdam Juliana (‘Julie’) Guillermo te zien met de bedeltjes van een armband die haar  koningin Juliana (1909-2002) regelmatig droeg en vaak  bij (semi-) privé aangelegenheden: tijdens Koninginnedag op Soestdijk  en als ze op bezoek was bij haar dochter Christina en de kleinkinderen in New York.

Bedeltjes

Koningin Juliana met eitjesarmband, Den Bosch 1985

Koningin Juliana met eitjesarmband, Den Bosch 1985. Archief ES

Het is een intrigerend sieraad, omdat  vrijwel alle bedels (in dit geval dus eitjes)  van (verschillende) edelstenen zijn gemaakt. Hiertussen zitten een paar gouden eitjes.

Juliana erfde de armband van haar moeder, koningin Wilhelmina. Rond de eeuwwisseling, d.w.z. eind 19de, begin 20ste eeuw waren juweeltjes van eieren hoogmode. Het was de invloed van de Russische juwelier Fabergé die in die tijd de beroemde met juwelen bezette paaseieren in opdracht van de Russische tsaar maakte.

Pasen Transsylvanië 1983. Copyright Els Smit

Pasen Transsylvanië 1983. Copyright Els Smit

De cultus rond paaseieren gaat terug tot oeroude tijden. Begrippen zoals vernieuwing en de oorsprong van alle dingen worden sinds jaar en dag met het ei geassociëerd. Als symbool van het nieuwe leven was het natuurlijk een geijkt geschenk in het voorjaar. Oude gebruiken zijn in heel veel landen nauwelijk door de kerstening in de vroege middeleeuwen aangetast. Ze kregen een christelijke naam en dat was dat. Zo werden de ‘heidense’ lente-eieren ‘paas-eieren’.

Transsylvanië

In afgelegen streken in Oost-Europa zijn de oude paasgebruiken nog steeds populair, zoals bij de Hongaarse minderheid in de Roemeense streek Transsylvanië (foto rechts). Op de ochtend van paaszondag gaan daar jonge jongens, gewapend met een plastic zak vol beschilderde eieren, van deur tot deur. Eenmaal binnen zingen ze een liedje en besprenkelen ze het aanwezige vrouwvolk tot grote hilariteit van vooral de oude tantes met een reukwatertje en krijgt iedereen een beschilderd ei.

Tsarina Maria Feordovna, geboren prinses Dagmar van Denemarken

Tsarina Maria Feordovna, geboren prinses Dagmar van Denemarken. Courtesy Gogmsite

De gastheer ziet meestal snel zijn kans schoon en trekt met een royaal gebaar een fles zelfgestookte pruimenjenever van minimaal 45% open. Naarmate de tocht door het dorp vordert, wordt het liedje steeds korter en uiteindelijk schier onverstaanbaar. Het gesprenkel wordt een beetje op de gok gooien. Maar de eieren lijken alle avonturen te overleven. En al eeuwen.

Wie geld had, gaf met Pasen natuurlijk veel kostbaardere eieren cadeau: van porselein, van glas, van email. Met bovenaan de pyramide de tsareneieren van Fabergé.

Dagmar

Wat juwelen betreft was het Russische hof eind 19de eeuw toonaangevend. Dat kwam ook doordat de Deense prinses Dagmar (1847-1928) de vrouw was van tsaar Alexander III. Ze was tevens de zuster van de Britse koningin Alexandra en de zusters waren close. Dagmar, offciëel tsarina Maria Feordorovna was beschermvrouwe van Fabergé. Met Pasen gaf ze vaak miniatuur Fabergé eieren aan vrouwelijke familieleden en aan haar hofdames. Al gauw waren de eitjes in heel Europa hebbedingetjes.

Koningin Sofia van Spanje, Pasen 2012. Copyright PPE

Koningin Sofia van Spanje, Pasen 2012. Copyright PPE

Zoals dat meestal met briljante vondsten gaat – weet vandaag de dag bijvoorbeeld de ontwerper Karl Lagerfeld – zijn de navolgers (lees: imitators) nooit ver weg. Zo stortten rond 1900 vele juweliers zich op het namaken van juweleneieren.

Nóg zijn juweleneitjes niet buiten beeld. Koningin Sofia van Spanje draagt al jaren met Pasen een collier en soms een broche met paaseitjes. Ook koningin Margrethe die er een sport van maakt om toepasselijke juwelen bij haar verplichtingen te dragen, doet met Pasen af en toe een collier met Fabergé-achtige eitjes om. Van foto’s is altijd moeilijk te zien of het the real stuff is of dat het om recent geproduceerde juweeltjes gaat, want dat kan ook.

De eitjes aan de armband die Julie Guillermo op 30 april droeg, zijn dus erfstukjes van koningin Wilhelmina. Ze zijn echter hoogstwaarschijnlijk niet van Fabergé. Ze zijn wel (behalve natuurlijk  nog steeds schattig) de weerslag van een grote, Europese mode van zo’n dikke honderd jaar terug, waaraan een jonge koningin gewoon mee wilde doen.

 

>>Lees ook: Koninklijke Juweliers: Fabergé

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 24 mei 2013