Oranjejuweeltjes: Kunziet sieraden

 

Een Oranje unicum in zachtpaars

Prinses Máxima in Singapore: oorbellen, ring en combi broche met kunziet. Copyright PPE

Prinses Máxima droeg op staatsbezoek in Singapore (januari 2013) the full monty: een ring, een broche bestaande uit twee verschillende pendanten en oorbellen. Kortom de hele set juwelen met kunziet en diamanten die sinds een paar jaar deel uitmaakt van de Oranjecollectie, maar die nog nooit eerder in volle glorie te zien is geweest.

Koningin Beatrix, Hermitage: oorbellen, ring en applique van collier bezet met kunziet. Copyright PPE

Wat van wie is, staat er natuurlijk niet bij, maar een feit is dat koningin Beatrix in 2009 driekwart van de set een pracht van een première gunde tijdens een gala avond in de Hermitage in Amsterdam t.g.v. het bezoek van de Russische president Dmtri Medvedev.  De juwelen (een rechthoekig applique in het collier, een peervormige ring en oorbellen) leken gemaakt voor Beatrix’ licht mauve stola. Of andersom natuurlijk (foto rechts).

Gepoederde kleuren

Kunzieten doen het altijd goed met ‘gepoederde kleuren’, zoals lavendel, mauve dus en de nude tinten die de laatste paar seizoenen zo in de mode zijn.

Copyright PPE

Prinsjesdag 2010: Máxima met kunziet broche die in Singapore samen met de pendant (fpto rechts) een broche vormde. Copyright PPE

Máxima 2012: peervormige pendant van kunziet in een krans van diamanten. Copyright PPE

De kunziet sieraden zijn van meet af aan niet exclusief door Beatrix gedragen. De set kwam meteen al op Prinsjesdag 2010 terug, maar het was Máxima die hem droeg. Het applique van Beatrix’collier was nu echter een broche, die het natuurlijk fantastisch deed op Máxima’s nudekleurige japon. De ring met de peervormige kunziet in een krans van diamanten droeg ze toen nog om haar middelvinger. Máxima droeg het applique trouwens kort na het recente staatsbezoek aan Singapore  weer als broche.

Niet veel later bleek dat ook een peervormige pendant bij de set hoort. Máxima droeg die een aantal keren aan een collier. In Singapore bleek hij met het rechthoekige applique een statement  broche te kunnen vormen.

Kunziet is in al z’n bescheidenheid indrukwekkend. Als een mens dat is, heet hij ‘boeiend’. En als een edelsteen dat is, ook. Eigenaardig eigenlijk dat hij dan niet veel vaker in koninklijke juwelen voorkomt.

George F. Kunz, naar wie kunziet is vernoemd, ca 1900

De meeste koninklijke collecties zijn echter in de tweede helft van de negentiende ontstaan. En kunziet is pas sinds begin twintigste eeuw bekend. Natuurlijk is het zoals alle edelstenen miljoenen jaren geleden ontstaan in de krochten van een onherbergzame wereld. Het heeft zich echter buitengemeen goed verborgen weten houden.

Tiffany & Co

Kunziet kristal uit Afghanistan

Pas in 1902 is het voor het eerst beschreven en wel door de juwelier en mineraloog George Frederick Kunz (1856-1932) die destijds in dienst was van het toen al wereldberoemde Amerikaanse concern Tiffany & Co in New York.

Tiffany was in enige decennia uitgegroeid van een winkel in curiosa tot een juweleninstituut, waar koningen en keizers kind aan huis waren. George F. Kunz was Tiffany’s eigen jewel in the crown. Edelstenen waren zijn passie. Hij had een bibliotheek van duizenden (zeldzame) boeken over alle facetten van zijn vak, van geologie tot folklore.

Vandaar dat zijn hulp werd ingeroepen toen in San Diego merkwaardigerwijs op twee plaatsen niet ver van elkaar een paars-roze mineraal was gevonden dat niemand kon thuisbrengen.

Kunz kwam al snel tot de conclusie dat het om een tot dan toe onbekend mineraal ging. Het werd vervolgens naar hem vernoemd: Kunz-iet dus. Het is een mooie gedachte dat fragmenten van die allereerste vondst nog bestaan. Ze zijn momenteel in het bezit van een lid van de New Yorkse Mineralogen Club.

Lithium

‘Smaragd’ geslepen kunziet

Gefacetteerde kunziet

Zoals dat wel vaker gaat, bleek al snel ook elders op de wereld kunziet voor te komen. Nu komen er behalve uit de Verenigde Staten ook kunzieten uit onder meer Afghanistan, Brazilië en Madagascar. Kunziet hoort tot een kleine groep edelstenen die tot de spodumeen familie horen. Deze kleine groep is dan weer een ondersoort van de pyroxeen groep, waartoe bijvoorbeeld het (groene) transparante diopsiet en het ondoorzichtige jade behoren.

Z’n paarse kleur dankt kunziet aan het element lithium, dat ook in roze tourmalijnen voorkomt. De hoeveelheid lithium wisselt. Er is bijna paars kunziet en er is heel licht kunziet waar slechts een zweem van heel lichtpaars kiekeboe speelt naar gelang het licht er op valt.

De heel lichte en gave exemplaren zijn prachtig als ze smaragd worden geslepen (foto links). Maar om de briljante glinstering die kunziet al van nature heeft te optimaliseren wordt hij, als het kan, vaak met tientallen facetten geslepen (foto rechts).

Uitzonderingetje

AliceGloucester The Royal Forums kamperfoelie diadeem

Alice of Gloucester met het kamperfoeliediadeem. In het midden van het diadeem wordt soms een kunziet gedragen

Bij al zijn schoonheid is kunziet op zich een niet heel dure edelsteen, maar het wordt, net zoals bijvoorbeeld met citrien en tourmalijn, een heel ander verhaal als het om grote en gave exemplaren gaat.

Dat is kennelijk toch lange tijd niet algemeen bekend geweest en in ieder geval niet aan de Europese hoven, waar the big five (diamant, smaragd, robijn, saffier en parel) – die ook als ze vrij klein zijn al behoorlijk waardevol zijn – in hoger aanzien hebben ontstaan.

Het Britse hof vormt een uitzondering, nou een uitzonderingetje. De Londense hofjuwelier Garrard maakte in 1914 een diadeem voor koningin Mary van diamanten in een motief van kamperfoelieranken . In het middenapplique kunnen echter andere edelstenen dan diamanten worden gemonteerd. Bijvoorbeeld een kunziet.

De aanstaande koning en zijn echtgenote, Utrecht, 1 februari 2012. Máxima draagt het kunziet applique als broche. en oorbellen met kunziet. Copyright PPE

Zo draagt Brigitte, hertogin van Gloucester, het wel eens. Mary schonk het diadeem destijds aan haar schoonzusje Alice van Gloucester (foto links) en sindsdien is het in die tak van de familie gebleven.

De Gloucesters vallen echter onder wat men in het Engels ‘the lesser royals’ noemt. Van die (binnenlandse) kwalificatie is het vrij plat klinkende ‘de royals’ afgeleid, waarmee nu álle koningen, koninginnen, prinsessen en prinsessen waar ook ter wereld worden aangeduid.

Maar goed, Nederland heeft nu dus een pracht van een kunziet juwelenset van ‘onze’ eerste lijn royalty.

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 11 februari 2013

Klik op de foto’s voor vergroting en  bronvermelding