Royalglitter Kerst 2014

 De vlucht van een koninklijk kerkduifje 

Columcille op raam in Wexford Church, Iowa. US. Wikiepdia

Columcille op raam in Wexford Church, Iowa. US. Wikipedia

Ferns_Cathedral_St._Patrick_by_Kathleen_O'Brien_2009_09_28 Wexford

Saint Patrick, raam van Ferns Cathedral, Co Wexford, Ierland. Wikipedia

Columcille had van twee kanten blauw bloed in de aderen. Van moeders kant hoorde hij bij de familie van de koningen van (nu het graafschap) Leinster. Van vaders kant stamde hij af van de legendarische Niall-van-de-negen-Gijzelaars. In het Engels is dat Niall-of-the-nine-Hostages, wat natuurlijk veel indrukwekkender klinkt.

Deze Niall was eind derde eeuw High King of Ireland, de hoogste koning dus, de baas over al die andere koningen en koninkjes, waarvan er steeds meer kwamen, omdat de Ieren voortdurend alle land onder alle nakomelingen van alle families verdeelden. Door die versnippering verzwakte de staatsstructuur.

Maar zie, de eens zo machtige adellijke families ontvingen, het zal begin zesde eeuw zijn geweest, een, laten we zeggen, geschenk uit de hemel. Dat kwam in de persoon van de missionaris Saint Patrick, die door God en Rome gezonden, de Ierse ‘heidenen’ kwam bekeren.

Zoals het nu is, was het toen ook: de boodschap van Het Geloof was voor de edelen voornamelijk iets van: ‘Interessant, maar gaat u verder’. Maar het Christendom, want dat was de nieuwe godsdienst, had voor de Ierse elite één aantrekkelijk aspect: het was buitengemeen goed georganiseerd. Het voorzag in het stichten van geloofsgemeenschappen, van kerken, van kloosters ook, kortom van een infrastructuur.

(Klooster)orde

‘Parijs is wel een mis waard’, zou de Franse koning Hendrik IV zo’n duizend jaar later roepen en hij werd van protestant katholiek. En ook voor de Ierse edelen in de zesde eeuw betekende het nieuwe geloof een mogelijkheid om weer greep op het land te krijgen.

Door hun zonen een prominente plaats in de nieuwe orde – en dat was meestal een kloosterorde – te geven konden ze over alle ruilverkaveling heen een nieuwe machtsstructuur opbouwen.

Niet dat het nieuwe geloof het eiland stormenderhand nam. Marten Toonder (1912-2005), de geestelijke vader van Tom Poes en Ollie B. Bommel die jarenlang in Ierland woonde, voelde het als hij door het land reisde steeds: ‘Hier is een nieuw geloof over een oud geloof gelegd, maar het oude geloof is nog steeds heel sterk.’ Dat was in 2000. Na Christus.

Het was vooral de kaste van de druïden, de priesters van de Kelten, die niet zo maar overstag ging voor de nieuwe, christelijke, godsdienst. Zij waren eeuwenlang het cement van de Ierse cultuur geweest.

Misschien was hun grootste bezwaar tegen de nieuwe godsdienst wel het ontzag voor het Schrift, misschien niet eens zozeer de De Schrift, als wel het gezag dat het nieuwe geloof toekende aan dingen die waren opgeschreven.

Glenveagh in het graafschap Donegal, de geboortestreek van Columcille. Wikipedia

Glenveagh in het graafschap Donegal, de geboortestreek van Columcille. Wikipedia

We lijden daar trouwens tot op de dag van vandaag aan: als het opgeschreven is: in een boek of op Twitter of waar dan ook, denken we al gauw dat het allemaal Waar is, wat natuurlijk helemaal niet zo hoeft te zijn..

De druïden schreven nooit iets op. ‘Het geschrevene is dood’, zeiden ze. Waarmee ze bedoelden: ‘Wat ik vandaag beweer, kan ik morgen wel raar vinden en anders willen zeggen. Maar als het vast ligt, is er geen tornen meer aan.’

Donegal

Columcille, werd geboren in 521, in de streek Glenveagh in het graafschap Donegal (foto rechts). Zijn ouders noemden hem Crimthann (‘Vos’). Later zouden medestudenten hem Columcille gaan noemen (‘Kerkduifje’), omdat hij altijd met zijn neus in de (heilige) boeken zat.

Dat kwam allemaal later. Als kleinzoon van koningen kreeg hij allereerst natuurlijk een sublieme opvoeding, mede dankzij de beste leermeesters. Ook vormden zij Crimthann door hem vertrouwd te maken met de tradities en de cultuur van zijn land.

Hij was een kind van Donegal, het meest noordelijke graafschap van de republiek Ierland. Het is een fascinerend land waar de zon kiekeboe speelt met de heuvels en vooral met de donkere wolken die vanaf de oceaan rechtstreeks het land binnen denderen. Wie er ooit is op doorreis geweest, komt er nooit meer van los.

Laat staan als je er bent geboren.

Clannad, 2005, vooraan Moya Brennan. Wikipedia

Clannad, 2005, vooraan Moya Brennan. Wikipedia

De groep Clannad komt er vandaan en Enya, allemaal kinderen van één vader: Leo Brennan, die in zijn pub zijn kinderen (op)voedde met muziek. Moya Brennan, de leadzangeres van Clannad, vertelde me ooit, dat ze in Donegal ‘een paar geheime plaatsen’ weet, waar ze naar toe gaat om inspiratie op te doen. ‘Ik heb nooit de illusie dat ik het af kan dwingen, maar er gebeurt altijd iets.’

Het is de geest van Donegal. En Columcille nam die met zich mee toen hij in 563 op zoek ging naar een uitvalbasis om het grote Schotland voor het nieuwe geloof te winnen.

Heiligdom

Waarom hij uiteindelijk door de knieën ging voor het kleine eiland Iona aan de westkust van Schotland,  nauwelijks 4,5 bij nog geen 1,5 kilometer, is nog steeds niet afdoende verklaard. Feit is wel dat het eiland in 563 al eeuwen een heiligdom van de druïden was.

Prinses Irene, 2012. Copyright PPE/Nieboer

Prinses Irene, 2012. Copyright PPE/Nieboer

Het heeft mogelijk te maken met de lichtval, de kleur van de zee, die op de spaarzame momenten dat de zon zich laat zien, lavendel kleurt. Er is dan ‘something in the air.’ Zo zie je bijvoorbeeld geen drie, maar vier dimensies en ook dat is echt waar.

Prinses Irene doelt op een soortgelijke beleving in  haar boek : ‘Terug naar de Natuur’. Zij ervoer het in een berglandschap in centraal Europa ver van de zee, maar wat maakt het uit waar het gebeurt.

Iona, Photo Martinb9999, Wikipedia

Iona. Photo Martinb9999, Wikipedia

Het is dapper dat ze het aan de grote klok heeft gehangen. Maar er is een risico. Want: zoiets moois wil iedereen wel meemaken. Echter, afreizen naar waar het kennelijk te doen is, geeft geen enkele garantie. Wonderen zijn niet op afroep beschikbaar. En zeker niet als je dat en masse probeert.

‘Overal waar het massatoerisme toeslaat, wordt steeds minder aan de verbeelding overgelaten,’ schreef Matthieu Smedts ooit.

En jammer, maar helaas, anno 2014 zou je het eiland Iona eigenlijk moeten mijden, zo overstroomd door toeristen als het kwetsbare eilandje is.

Maar toen Columcille met een aantal gelijkgestemde monniken in het goede jaar 563 vanuit Ierland koers naar het oosten zette, was het dus nog heel rustig. Er zijn weinig meldingen over de infrastructuur die ze er aantroffen, maar waarschijnlijk was het er woest en ledig. Toch moeten er mogelijkheden om te schuilen zijn geweest en voorzieningen om aan voedsel te komen.

De abdij op Iona. Wikipedia

De abdij op Iona. Wikipedia

Abdij

Hoe dan ook: ze bouwden er een abdij naar Romeins voorbeeld. Ook regelden ze schrijfmaterialen en kleurstoffen, weefgetouwen voor het maken van habijten te weven, ze moeten al snel een keuken hebben gehad.

Fragment van The Book of Kells. Wikipedia

Fragment van The Book of Kells. Wikipedia

Ze brachten in ieder geval hun eigen hoge niveau mee. Naar verluidt is het beroemde manuscript dat bekend staat als ‘The Book of Kells’ (nu ondergebracht in Trinity College in Dublin), zij het rond 750, door de monniken van Iona begonnen (foto links).

Zonder een solide basis vaart niemand wel. En Iona werd echt Columcilles thuis. Daar zette hij ook een strategie op om het evangelie te verspreiden in Schotland. Hij kende nogal wat mensen in high places daar, vaak zelfs familie. Dat was het begin. ‘The rest is history’, zouden de Engelsen zeggen.

Columcille verjaagt het monster van Loch Ness. Tumblr

Columcille verjaagt het monster van Loch Ness. Tumblr

Er is Heel Veel history rondom Columcille of Saint Columba, zoals hij ook wel te boek staat. En er is ook veel ‘epische’ verdichting’ zoals dat heet: dat dus vele heldendaden uit die tijd en ook gedroomde heldendaden aan hem worden toegeschreven. Uiteraard is hij wél de eerste geweest die het Monster van Lochness aan zijn wil heeft onderworpen. Hij hief gewoon zijn monnikenstaf en zei: ‘Ksst’ En weg was Nessie.

Veel belangrijker zijn natuurlijk zijn woorden. Een deel daarvan heeft hij zelf opgeschreven. Maar een ander deel danken we aan het Keltische deel van zijn hart: de traditie om niets op te schrijven, maar teksten van buiten te leren en al doende de essentie te doorgronden. Zodat je die kern van waarheid aan volgende generaties over kunt brengen in het taalgebruik  van die nieuwe tijd.

Hieronder een van de teksten van Columcille die het op deze manier een paar honderd jaar via mondelinge overlevering heeft volgehouden. Rond het jaar 1000 is-ie uiteindelijk toch op papier gezet, Ik heb hem – met de oude barden in het achterhoofd – vertaald voor Kerst 2014.

Columcille/Saint Columba op een gebrandschilderd raam in St. Margaret's Chapel, Edinburgh Castle. Wikipedia

Columcille/Saint Columba op een gebrandschilderd raam in St. Margaret’s Chapel, Edinburgh Castle. Wikipedia

‘Wat een genot om op een eiland te wonen

En hoog op een rots

De zee in al haar stemmingen

Te mogen bekijken.

 

En op die manier vlakbij de Schepper zijn

Die alle dingen is en bestuurt:

De hemel met z’n zuivere ordening van engelen en meer,

De aarde, de zee, alles.

 

Dat ik dan boven mijn boeken

Mag nadenken over wat de ziel van ieder mens is

Met het licht van de zee

In mijn gedachten.

 

Dat dat beeld me nooit verlaat

Ook niet als ik zeewier van de rotsen pluk voor ons avondmaal

Of als ik mensen in nood probeer te helpen

Of als ik alleen ben in mijn kamer.

 

Dat ik maar genoeg tijd mag vinden

Om te bidden voor inzicht bij alle mensen

en zeg nou zelf: zo veel tijd hoeft dat niet te kosten,

het bidden dan: wat zou dat plezant zijn.’

 

En dan komen er op kerstochtend opeens drie zeilschepen aan. Met de fenomenale groep The Chieftains en zangeres Marianne Faithfull wordt ook dat een Ierse aangelegenheid. Met foto’s van Ierland en Schotland is het bovendien een ode aan Columcille.

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 20 december 2014

Klik op de foto’s voor vergroting