Uit de kluis -3-

 

De herkomst van Juliana’s aquamarijn-juwelen

Défilé 30 april 1930, Juliana , tweede van links, in groen-oranje feestjurk, rechts naast haar koningin Wilhelmina, koningin-moeder Emma en (nauwelijks zichtbaar!) haar vader prins Hendrik, samen legden zij op deze dag de basis voor Juliana's aquamarijnencollectie

Als het maar even kon, vroeg Juliana bij bijzondere, feestelijke, gelegenheden als cadeau geen sieraden met de traditionele edelstenen robijn, saffier, parel of smaragd. Nee, ze wilde liever aquamarijnen: lichtblauwe, transparante en ook een tikje mysterieuze edelstenen.

Dat was begonnen bij haar 21ste verjaardag, in 1930. Op haar verlanglijstje stond sowieso een jurk, ontworpen door Joan Praetorius, die destijds hofcouturier was. Die kreeg ze natuurlijk. Joan Praetorius had daar zo zijn eigen gedachten over. ‘Wie wil er nou een jurk voor zijn verjaardag’, zei hij. Nou, Juliana der Nederlanden en ze droeg hem trots tijdens het défilé op Huis ten Bosch ter ere van haar verjaardag.

 

Collier uit de Belle Époque

Er waren voor deze bijzondere dag natuurlijk meer geschenken. Het is de vraag wie er destijds het eerst over aquamarijnen is begonnen, maar zowel haar ouders als haar grootmoeder kozen die edelsteen voor hun cadeaus aan de jarige.

Belle Époque collier, cadeau van koningin Emma

Van koningin Wilhelmina en prins Hendrik was er een diadeem: een hoofdband met een gestileerd meandermotief met daarop zeven druppelvormige zeldzaam zuivere aquamarijnen, zó geslepen dat ze het licht optimaal reflecteren. Ze werden ontworpen en gemaakt bij Kempen, Begeer & Vos in Voorschoten.

Koningin Emma bestelde voor haar enige kleinkind waarmee ze zo’n hechte band had, bij juwelier J.C. Burnier in Den Haag een collier in de stijl van de Belle Époque (1900-1920). Met aquamarijnen natuurlijk. Het werd een beauty: een witgouden collier bezet met diamanten, waartussen op regelmatige afstand zeven vierkante aquamarijnen waren gemonteerd, met één langwerpige aquamarijn als hanger. Het collier kon worden ingekort. Het stuk dat overbleef kon als armband worden gedragen.

Juliana’s 21ste verjaardag viel midden in de crisistijd en koningin Wilhelmina was fel gekant  tegen uiterlijk vertoon in die jaren. Vandaar dat er geen of nauwelijks foto’s zijn van Juliana met haar pas verworven schatten.

Juliana in 1937 met aquamarijn oorhangers, links goede vriendin grootvorstin Kyra

Echter, rond haar huwelijk met prins Bernhard in januari 1937 verschenen er foto’s van Juliana met tot dan toe onbekende lange oorhangers met transparante stenen.

Maar de kleurenfotografie stond nog in de kinderschoenen en toen die in de jaren 70 gemeengoed werd, legde niemand natuurlijk meer het verband met de fletse sieraden op de zwart-wit foto’s van 40 jaar daarvoor.

Prinsjesdag 1958 Juliana met aquamarijn pendant en oorbellen, huwelijksgeschenken van Bernhard

Toch waren het wel degelijk aquamarijnen die Juliana destijds droeg. En in 2006, 70 jaar na hun première, mocht ik in Vorsten Royale onthullen dat ze, in 1937, een huwelijksgeschenk waren geweest van haar schoonmoeder, prinses Armgard.

Juliana was dol op deze oorhangers. Ze nam ze zelfs in de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) mee naar Canada, waar ze vier jaar in ballingschap was. In de jaren vijftig kon je haar er bij wijze van spreken mee uittekenen. Werkbezoeken in het land, prestigieuze ontvangsten tijdens staatsbezoeken: de aquamarijnen oorhangers gingen in en ze pasten wonderwel bij iedere gelegenheid.

Bij de oorhangers droeg Juliana vaak een peervormige pendant aan een lang witgouden collier of een langwerpige Art Déco broche met een aquamarijn gezet in kleine baguette geslepen aquamarijnen. Dit nu waren, in Vorsten 2007 primeur again: twee huwelijkscadeaus van prins Bernhard.

Tijdrijm

Vijfentwintig jaar later, bij het zilveren huwelijk in 1962, gaf Bernhard als een soort tijdrijm Juliana weer een aquamarijnbroche, nu in ‘Edwardian’stijl (1901 tot ruwweg 1915): een grote vierkante aquamarijn, gevat in zulk ragfijn platina dat het wel kant lijkt.

Den Haag 2009, Edwardian aquamarijnbroche

Een van de eerste keren dat koningin Juliana de broche droeg was in Gelderland vlak na de zilveren bruiloft toen het voltallige koninklijke gezin een toernee langs alle provincies maakte.

Monaco 2011: de aquamarijn-set, met, in de taille, de langwerpige Art déco broche

Koningin Beatrix draagt deze broche regelmatig. Ze combineert hem vaak met sieraden met andere blauwe edelstenen. Af en toe draagt ze er Armgards oorbellen bij. Het diadeem en  het collier uit 1930 zijn bij de prinsessen Irene en Margriet vanaf het begin van de jaren zestig populair geweest. In de archieven van met name het ANP liggen honderden (kleuren)foto’s  die dat bewijzen. Helaas ontbreekt het geld om die archieven te ontsluiten.

Gelukkig heeft prinses Máxima Juliana’s aquamarijnen letterlijk en figuurlijk ontdekt: de vierkante broche, de langwerpige broche, het diadeem, het collier-met-armband, de pendant, de oorhangers. Ze draagt ze allemaal.

En altijd op een blauwe japon. Net zoals alle prinsessen en koninginnen voor haar.

 

 

 

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 1 september 2011

Eerste publicatie: Vorsten Royale februari 2006 en februari 2007

Klik op de foto’s voor vergroting en gedetailleerde bronvermelding