Uit de kluis: Oranjeparels

Pearly Queens

Koningin Máxima, 2006, collier met broche/sluiting van koning Sophie, oorbellen met zeer oude Oranjeparels, 2006. Copyright PPE/Nieboer

Koningin Máxima, 200o, collier met broche/sluiting van koningin Emma, oorbellen met zeer oude Oranjeparels, 2006. Copyright PPE/Nieboer

Veel pareljuwelen van de Oranjes zijn opvallend groot en sommige zijn al eeuwen in de familie. Het zijn heel bijzondere erfstukken.

Wilhelmina met diadeem uit 1897 waarin parels van koningin Sophie (1818-1877) zijn verwerkt. Beatrix droeg dit diadeem bij haar huwelijk in 1966. Foto Adolphe Zimmermans, archief ES

Wilhelmina met diadeem uit 1897 waarin parels van koningin Sophie (1818-1877) zijn verwerkt. Beatrix droeg dit diadeem bij haar huwelijk in 1966. Foto Adolphe Zimmermans, archief ES

Iedereen die nu leeft, weet niet beter dan dat parels in overvloed verkrijgbaar zijn. Dat danken we aan onder anderen de Japanse ondernemer Kohichi Mikomoto, die in 1921 op de internationale juwelenbeurs in Parijs de eerste smetteloze in oesters gekweekte parels presenteerde.

Het was het begin van de gedemocratiseerde parelmode. Maar sindsdien zijn ook de methoden om namaakparels (van glas, plastic, parelmoer of schelpgruis) te maken verbeterd. Soms is er zelfs een kenner voor nodig om op het oog het verschil tussen echt en namaak te zien.

Op foto’s is het verschil al helemaal te verwaarlozen. Reden waarom perfect gestylde echte prinsessen, wijlen prinses Diana voorop, zich nepparels permitteren en toch nog steeds als sprookjesprinses worden gezien.

Zandkorrel

Voor de goede orde: gekweekte parels zijn in tegenstelling tot namaakparels wél echte parels. Alleen is de hand van de mens er aan te pas gekomen. Parels ontstaan doordat de oester een in zijn schelp binnengedrongen vreemd lichaampje – bijvoorbeeld een zandkorrel – inkapselt. In het wild zijn zulke binnengedrongen irritaties een ongelukje. Bij gekweekte parels implanteert de mens iets dat de oester niet in z’n huis wil.

Koningin Beatrix, estland, 2008. Diadeem met een aantal  parels van Amalia van Solms. Copyright PPE/Nieboer

Koningin Beatrix, estland, 2008. Diadeem met een aantal parels van Amalia van Solms. Collier van koningin Sophie.  Copyright PPE/Nieboer

Amalia van Solms, ca 1631,  oorbellen met peerparels. Schilderij van A. van Dijck, Wikipedia

Amalia van Solms, ca 1631, oorbellen met peerparels. Schilderij van A. van Dijck. Wikipedia

Vrijwel alle parels in de Oranjecollectie dateren van voor Mikomoto’s tijd. Het zijn natuurlijke parels. Zeldzaam, uniek en kostbaar. Statussymbolen van koningen en patriciërs die soms astronomische bedragen hebben gekost.

Zoals de parels van Amalia van Solms (1602-1675), de vrouw van stadhouder Frederik-Hendrik (schilderij rechtsboven). Ten minste vier van haar verzameling grote, peervormige parels worden tot vandaag de dag door de Oranjes gedragen, voornamelijk verwerkt in een diadeem (foto Beatrix links).

De mooiste van het land

Elizabeth I van Engeland, ca. 1585. Wikipedia

Elizabeth I van Engeland, ca. 1585. Wikipedia

Net als alle vermogende vrouwen van haar generatie droeg Amalia veel parels en liet ze zich er ook mee portretteren. Van huis uit misschien een beetje een Assepoester (van verarmde adel) was ze op gevorderde leeftijd vooral de stiefmoeder van Sneeuwwitje die koste wat kost de mooiste van het land wilde zijn.

En vooral de eerste, lees: the first lady. Dus droeg Amalia haar steentje bij om het stadhouderschap internationaal een koninklijk aanzien te geven.

Prins Hendrik, prinses Juliana en koningin Wilhelmina: verkleedpartij in 1904. RKD/GvN

Prins Hendrik, prinses Juliana en koningin Wilhelmina: verkleedpartij in 1914. Schilderij van Thérèse Schwartze. RKD/GvN

Ze spiegelde  zich aan vorstinnen. Een van haar grote voorbeelden was de  kampioen publiek parelvertoon: de Engelse koningin Elizabeth I (1533-1603) (schilderij  rechts).

Naar verluidt telde Elizabeth’s walk-in kledingkast alleen al zo’n 3000 kledingstukken, bezaaid met parels. Ze liet zich daarmee op vele staatsieportretten vereeuwigen. De bedoeling: in eigen land en in het buitenland (lees voornamelijk Frankrijk) een krachtig beeld van zichzelf neerzetten. En iedereen wist wat parels kostten.

Cadeautje

Keizerin Eugenie van Frankrijk, door Billet naar Winterhalter. Wikipedia

Keizerin Eugenie van Frankrijk, door Billet naar Winterhalter. Wikipedia

In Amalia’s tijd werden parelsnoeren kwistig over de kleding gedrapeerd, maar ze werden ook vrij strak om de hals gedragen. Koningin Wilhelmina had dat vaak genoeg gezien op de schilderijen van Amalia op Huis ten Bosch. Toen het koninklijk gezin er in 1914  verbleef, verkleedden Wilhelmina, prins Hendrik en de kleine Juliana zich als resp. Amalia, prins Frederik-Hendrik en een van hun dochters. Het was een cadeautje voor de vijfde verjaardag van Juliana. Koningin en prinses droegen een inderdaad een kort parelsnoer (foto hier linksboven).

Koningin Juliana draagt het grote parelcollier op staatsbezoek in Frankrijk, 1950. Postcard, GvN

Koningin Juliana draagt het grote parelcollier van koningin Sophie op staatsbezoek in Frankrijk, 1950. Postcard, GvN

Dat is de reden waarom vaak wordt gedacht dat een snoer van grote, ronde parels dat Juliana en Beatrix (foto links) vaak hebben gedragen ook afkomstig is van Amalia van Solms. Maar het is van Sophie (1818-1877) geweest, de eerste vrouw van koning Willem III. Zoals heel veel parels: broches, parelornamenten van diademen en colliers in de huidige collectie van de Oranjes.

Rond het midden van de negentiende eeuw beleefde de parel een revival dankzij de Franse keizerin Eugénie (1826-1920) (schilderij rechts), de vrouw van de Franse keizer Napoleon III, die een kleinzoon van Napoleon Bonaparte was.

Sophie was de Napoleontische zaak zeer toegedaan en ze was een captive fan van Eugénie. Hoewel, ook als ze dat niet zou zijn ze geweest, had ze waarschijnlijk toch veel pareljuwelen hebben gehad. Want Eugénie gaf in de korte maar hevige tijd  die het Derde Keizerrijk duurde, wat betreft kleding en juwelen de toon aan.

Máxima met het inhuldigingsdiadeem en trouwbroche van Beatrix, Brunei 2013. Copyright PPE/Nieboer

Máxima met het inhuldigingsdiadeem en de trouwbroche van Beatrix, Brunei 2013. Copyright PPE/Nieboer

Ornamenten

Geen van Sophies drie zonen leefde lang genoeg om Willem III op te kunnen volgen. Waarschijnlijk zijn vrijwel al Sophies juwelen binnen de Oranjefamilie gebleven. Dat zijn bijna allemaal pareljuwelen. Een paar voorbeelden: de bloemvormige ornamenten op Margriets trouwdiadeem (en Beatrix’ inhudigingsdiadeem) (foto rechts) en de bladvormige broche die Beatrix onder meer bij haar huwelijk droeg.

Beatrix draagt voor het eerst Emma's broche a;s applique van een armband (rechts op de foto), broche, collier en parels van het diadeem zijn erfstukken van koningin Sophie. Duitsland 2011. Copyright PPE/Nieboer

Beatrix draagt voor het eerst Emma’s broche als applique van een armband (rechts op de foto), broche, collier en parels van het diadeem zijn erfstukken van koningin Sophie. Duitsland 2011. Copyright PPE/Nieboer

Ook koning Willem III heeft twee parelbroches aan de Oranjecollectie toegevoegd. Hij gaf ze cadeau aan koningin Emma tussen 1880 en 1890. Het zijn veelzijdige juwelen.Vooral de grootste avn de twee is op veel verschillende manieren gedragen: als broche zonder pendanten (Beatrix op het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima) én met een parelpendant (Beatrix bij haar inhuldiging). Maar hij kan ook als in het oog springende sluiting in een drierijïg parelcollier worden gemonteerd (foto Máxima links bovenaan dit artikel). En in 2011 droeg Beatrix hem tijdens het staatsbezoek aan Duitsland voor het eerst als monture in een diamanten armband.

Máxima met nieuw parelcollier met sluiting, bezet met pavédiamanten. Argentinië 2006. Copyright PPE/Nieboer

Máxima met nieuw parelcollier met sluiting, bezet met pavédiamanten. Argentinië 2006. Copyright PPE/Nieboer

Recht doen

Nu is het de beurt aan Máxima om als koningin de Oranjeparels recht te doen. Ze heeft er al veel gedragen, maar een paar nog niet. Zoals het diadeem dat Beatrix bij haar huwelijk droeg (zie ook foto Wilhelmina rechtsboven in dit artikel en de foto van Beatrix hier links). Het is in 1897 gemaakt voor de aanstaande koningin Wilhelmina en is samengesteld uit parels uit de nalatenschap van koningin Sophie

Intussen bouwt Máxima ook een eigen parelcollectie op. Zo heeft ze prachtige oorhangers met grijze Tahitiparels en een collier van grote parels dat veel lijkt op het oude Oranjesnoer van Sophie.

Je kan Máxima’s collier herkennen aan de sluiting: een met heel kleine diamanten (pavé) gezette bol. Ook zijn de parels in tegenstelling tot het collier van Sophie gelijk van kleur. Het zijn geen natuurlijke parels, maar gekweekte. Wat niet wil zeggen dat dit geen bijzonder snoer is. Het is een waardevolle toevoeging aan de collectie Oranjeparels. En zo schattig: de oester die deze prachtige parels maakt, heet (vanwege zijn forse afmetingen) ‘Pinctada Máxima’.

 

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 10 augustus 2013 

Klik op alle foto’s en afbeeldingen voor vergroting