Uit de kluis: pauwenstaartparure

 

‘Men mag in het leven nergens op rekenen’ 

 

Prinses Irene met hennin (middeleeuwse hoofdtooi) als de vijftiende-eeuwse hertogin van Orléans, in het studententoneelstuk ‘François Villon’, Utrecht 1961. Ze draagt het collier van haar net gekregen pauwenstaartparure. Foto archief ES

Draakje op middeleeuws tapijt. Wikipedia

Draakje op middeleeuws tapijt. Wikipedia

Als er al totemdieren binnen de Nederlandse koninklijke familie voorkomen, dan zijn daar in ieder geval een draak en een pauw bij (en de olifant van Prins Bernhard natuurlijk). Het is de vraag of de familie deze dieren inderdaad ziet als de ‘spirituele helpers’ zoals ze de indianen dat doen. Toch, raar maar waar: in het leven van koningin, nu prinses,  Beatrix duikt vaak een draak op: Drakenstein, haar zeiljacht de Groene Draeck en het Italiaanse vakantiehuis in Tavarnelle: Rocca dei Draconi. Er is ook een schattige foto van baby Beatrix, warm ingepakt in een arrenslee met een opvallende versiering: een drakenkop.

Prinses Irene heeft dan weer ‘iets met pauwen’, zoals ze hoedenmaakster Caroline de Roy van Zuydewijn vertelde toen ze in 2002 een hoed bestelde voor het huwelijk van prins Willem-Alexander en prinses Máxima. Het werd een pauwblauwe hoed.

Destijds zei Irene ook dat er rond haar huis in Zuid-Afrika pauwen waren komen aanlopen. Er zullen nog wel meer voorbeelden zijn. Als het waar is dat rond 1960 de trouwlustige Sjah van Perzië een oogje op haar had, had ze bij wijze van spreken zomaar op de pauwentroon hebben kunnen zitten.

Geliefd thema

Ze had in ieder geval al vroeg in haar leven haar oog laten vallen op een juwelenset met  robijnen en diamanten van haar grootmoeder Wilhelmina. De set stond (en staat nog steeds) te boek als de pauwenstaartparure, hetgeen begrijpelijk is, omdat met een beetje goede wil in zowel diadeem, collier en broche de staart van een pronkende pauw is te herkennen.

Elisabeth van Saksen Weimar Eisenach

Elisabeth van Saksen Weimar Eisenach

Dit was een geliefd thema in de juwelenmode in de tweede helft van de 19de eeuw. Zo had prinses Elisabeth van Saksen-Weimar-Eisenach (1854-1908), dochter van prinses Sophie en dus een nichtje van Wilhelmina, een diadeem met een groot pauwenstaartmotief (foto rechts).

Koningin Emma bestelde Wilhelmina’s pauwenstaartparure in 1897 bij juwelier Schürmann in Frankfurt. De robijnen kwamen uit familiebezit van de Oranjes. Waarschijnlijk waren het erfstukken van Willem III’s eerste vrouw koningin Sophie. Emma liet in 1897 veel Oranjejuwelen (ver)maken voor haar dochter Wilhelmina die in 1898 zou worden ingehuldigd.

De sieraden werden eigendom van Wilhelmina. Ze kon er dus mee doen en laten wat ze wilde.

The Dutch Puzzle

Koningin Wilhelmina met diadeem en grote broche van het pauwenstaartdiadeem, 1910

Koningin Wilhelmina met diadeem en grote broche van haar pauwenstaartparure, 1910

José María Ruiz de Arana y Bauer, hertog van (duque de) Baena (1893-1985) was van 1957 tot 1963 de Spaanse ambassadeur in Nederland. In 1967 schreef hij een boek over zijn Haagse jaren: ‘The Dutch Puzzle’. Hierin staat ook een verslag van de viering van prinses Beatrix’ 21ste verjaardag:

‘Grootmoeder Wilhelmina had de wens te kennen gegeven dat zij voornemens was voor deze gelegenheid een bezoek aan Soestdijk te brengen. Al het mogelijke werd gedaan om ervoor te zorgen dat niets haar misnoegen zou kunnen opwekken. Wilhelmina voegde zich bij het familiefeest en kwam tegen theetijd plotseling met een geschenk voor de dag. Nu was het, zoals ik al zei, de verjaardag van prinses Beatrix, maar het pakje van bescheiden afmetingen en in bruin papier gewikkeld, werd Irene in de handen geduwd. Iedereen stond verbluft te kijken, maar Irene moest het natuurlijk wel aannemen. Zij maakte het pakje open en vond tot haar vreugde een schitterende parure van robijnen en diamanten, een koningin waardig. Er was geen twijfel mogelijk: het geschenk was bestemd voor Irene. Beatrix kreeg niets. Iedereen hield zich goed. Irene straalde, zij het wat verlegen, Beatrix prees het geschenk met stoïcijnse goedmoedigheid en de anderen stemden met haar in. Maar toen Wilhelmina was vertrokken, kwamen de tongen los. Toch blijft het interessante probleem: wat was Wilhelmina’s opzet? Waarom en waartoe handelde ze zo? Het antwoord is echter duidelijk en verklaart vele van de vreemde situaties die ze in haar leven heeft uitgelokt: ‘Men mag in het leven niets verwachten, en vooral nergens op rekenen.’

Prins Irene met diadeem en collier van de pauwenstaartparure

Prins Irene met diadeem en collier van de pauwenstaartparure. Bron: Royal Forums, fotograaf onbekend

Deemoed leren dus. Doorgaans is het leven zelf mans genoeg om dat de mensen bij te brengen, maar in dit geval nam Wilhelmina alvast de regie op zich.

Met plezier

Irene heeft haar onverwachte geschenk altijd met plezier gedragen. En ze heeft alle mogelijkheden benut die ook déze negentiende eeuwse set biedt. Het demontabele pauwenstaartornament van het diadeem gebruikte ze soms als los haarsieraad. Een grote robijn van de set liet ze nadat ze was getrouwd met Carlos Hugo af en toe in het Bourbondiadeem monteren waarover ze sinds haar huwelijk in 1964 de beschikking had. Het Bourbondiadeem raakte later op nog altijd onverklaarde wijze zoek. Aj, de pauwenstaartjuwelen zouden dus ook wel eens zoekgeraakt of verkocht kunnen zijn.

Koningin Máxima met het pauwenstaartdiadeem, 2009. Collier en oorbellen zijn van een andere parure (van de Parijse juwelier Mellerio). Copyright PPE/v.d.Werf

Koningin Máxima met het pauwenstaartdiadeem, 2009. Collier en oorbellen zijn van een andere parure (van de Parijse juwelier Mellerio). Copyright PPE/v.d.Werf

De broche van de pauwenstaartset, zeker een deel daarvan,  was kennelijk nog wel op de thuisbasis: in de Oranjecollectie. Koningin Beatrix droeg die regelmatig, onder meer op een paar Prinsjesdagen. Later droeg ook prinses Máxima hem. Beiden combineerden ze de broche met de (robijn)sieraden van de Mellerioparure.

Echter, Niets Is Wat Het Lijkt, zouden we Wilhelminiaans kunnen zeggen: want zie, tijdens het staatsbezoek van het Zweedse koningspaar aan Nederland in 2009,  kwam daar als een duveltje uit een doosje: het pauwenstaartdiadeem tevoorschijn. Op het hoofd van een slim lachende prinses Máxima die natuurlijk dubbel en dwars de impact van haar hoofdtooi besefte.

Daarna heeft ook koningin Beatrix het diadeem gedragen. Zodoende onderstreepte ze dat het diadeem weer deel uitmaakt van de Oranjecollectie. Zodat er alle reden is om goede moed te houden wat betreft het bestaan van ook het collier met het pauwenstaartmotief.

In ieder geval is er nu de pauwenstaartset weer compleet lijkt, een veelvoud aan sieraden bijgekomen, gezien de mogelijkheden die de ontwerpers in 1897 hebben ingebouwd. We hebben die op bescheiden schaal de afgelopen paar jaar ook al gezien. Zo is een ornament uit de grote broche gebruikt als pendant (van een collier en van een broche) en als een zelfstandige broche. Maar er is ongetwijfeld veel meer mogelijk.Dat biedt perspectief voor iedereen die van koninklijke juwelen houdt. Hoewel. Men mag in het leven niets verwachten, en vooral nergens op rekenen.

 

Copyright Els Smit

Gepubliceerd op 12 juli 2013

Klik op de foto’s voor vergroting